თავდაპირველი ცოდვა წმ. პავლე მოციქულის თანახმად


        დოქტრინა თავდაპირველ ცოდვაზე, როგორც მოცემულია ძველ აღთქმაში და ქრისტეს გამოცხადებით გაბრწყინებულ ახალ აღთქმაში, დასავლეთევროპულ დენომინაციებში ძლიერ დამახინჯდა (განსაკუთრებით სქოლასტიკურ შეხედულებათა განვითარების შემდგომ). მასში გაბატონებულია კონფუზია, რამაც თავის მხრივ უკანასკნელ საუკუნეებში გარკვეული ადგილი დაიკავა მართლმადიდებლური აღმოსავლეთის თეოლოგიურ პრობლემატიკაში. სამწუხაროდ, ეს პრობლემა გარკვეულ წრეებში იმდენად გაეხვა მისტიფიკაციის ბურუსში, რომ ზოგიერთი მართლმადიდებელი თეოლოგი აღიარებდა თავდაპირველ ცოდვას დიდ საიდუმლოდ (მაგ. ანდროუსტოსი, დოგმატიკა, გვ. 161-162). ეს რა თქმა უნდა პარადოქსული შეხედულებაა, განსაკუთრებით კი თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს, რომ მსგავსი ადამიანები არიან ისეთი “ქრისტიანები” რომელთაც არ შეუძლიათ მიგვითითონ კაცობრიობის მტერზე და არალოგიკურად გვიმტკიცებენ, რომ ამ უცნობი თავდაპირველი ცოდვისგან ხსნა ქრისტეშია. ეს კი ძლიერ შორდება წმ. პავლეს რწმენას და მის მტკიცებას, რომელიც სატანაზე ამბობდა: "ჩვენთვის უცნობი არ არის მისი ზრახვები" (ნოემატა), (2 კორ., 2:11)1.

        ის, ვინც იცავს იმ იდეას, რომ ქრისტე არის ერთადერთი მხსნელი, რომელმაც გამოიხსნა სამყარო ხსნის აუცილებლობიდან გამომდინარე, მან კარგად უნდა იცოდეს აგრეთვე ის მიზეზი, რამაც განაპირობა გამოხსნა (წმ. ათანასე დიდი, De Incarnatione Verbi Dei, 4)2. უგუნური იქნებოდა მოგვემზადებინა ექიმები ავადმყოფობის განსაკურნებლად, თუ ავადმყოფობა, როგორც ასეთი, არ იარსებებდა მსოფლიოში. შესაბამისად, მხსნელი, რომელიც აცხადებს, რომ იხსნის ხალხს ხსნის საჭიროების გარეშე, მხოლოდ თავის წარმოსახვაში თუ არის მხსნელი! ეჭვგარეშედ, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი ერესისა, არის უუნარობა ადამიანთა ზუსტი მდგომარეობის (ანუ ცოდვათდაცემული მდგომარეობის) გაცნობიერებისა ისე, როგორც აღწერილია ძველ და ახალ აღთქმაში, სადაც ისტორიული მოვლენები - დაბადება, სწავლა, სიკვდილი, აღდგომა და მეორედ მოსვლა - არის ხსნის ერთადერთი გზა. ყოველივე ამის ვერგაცნობიერებას ავტომატურად მივყავართ დამახინჯებულ გაგებამდე, თუ რა გააკეთა ქრისტემ და რის კეთებას განაგრძობს დღემდე ჩვენთვის; შესაბამისად, რა კავშირია ქრისტესთან და კაცობრიობის გამოხსნასთან. თავდაპირველი ცოდვა, ისევე როგორც მისი შედეგები კორექტულად უნდა იყოს დეფინიცირებული. ნებისმიერ მცდელობას შევამციროთ ან შევცვალოთ მისი მნიშვნელობა მივყავართ ეკლესიის, საიდუმლოთა და ადამიანთა განგების ვერშეფასება - ვერგაგებისკენ.

        ცდუნება, რაც თან ახლავს წმ. პავლესა თუ სხვა მოციქულთა აზრების სწორად გაგებას, მდგომარეობს მათი ნაწერებისადმი ჩვენს მიდგომაში, რომელიც სამწუხაროდ, ხშირად წინასწარჩამოყალიბებულია (ხშირად ქვეცნობიერადაც) ბიბლიურ მტკიცებულებათა საწინააღმდეგო წარმოდგენებით. თუ რომელიმე პიროვნება მიუდგება ბიბლიურ მტკიცებულებებს ქრისტეზე და პირველ ქრისტიანთა ცხოვრებაზე უკვე დამახინჯებული და წინასწარჩამოყალიბებული მეტაფიზიკური შეხედულებებით მორალურ სტრუქტურაზე, (რასაც უმრავლესობა ალბათ უწოდებს ნატურალურ სამყაროს), და შემდგომ, აქედან გამომდინარე უკვე ადამიანთა განგებაზე, როგორც პიროვნულზე ისე ზოგადად, მაშინ ის უთუოდ ამოიღებს რწმენიდან და პირველყოფილი ეკლესიის ცხოვრებიდან მხოლოდ იმ ასპექტებს, რომლებიც მის კონკრეტულ ინტერესს აკმაყოფილებს. შემდგომში, თუ ამ პიროვნებას ექნება სურვილი იყოს თანმიმდევრული ბიბლიის თავისი კერძო ინტერპრეტაციის აუთენტიურად წარმოჩენაში, ის აუცილებლად შეეცდება წარმოაჩინოს თუ ახსნას ყოველივე მისთვის უცხო და მიუღებელი, როგორც მეორადი და ზედაპირული, ან როგორც ზოგიერთი მოციქულის, ან კიდევ მთლიანად პირველყოფილი ეკლესიის მხრიდან არასწორი წარმოდენის შედეგი (!). ახალი აღთქმის წმ. პავლესეულ სწავლებას თავდაპირველ ცოდვაზე არ შეიძლება მივუდგეთ ცალმხრივად. არასწორეა, მაგ. გავამახვილოთ ყურადღება ფრაზაზე “რადგან ყველამ შესცოდა” (eph'ho pantes hemarton), (რომ.5:12) და ვეცადოთ, რომ ის მივუსადაგოდ მორალურ კანონთა ნებისმიერ სისტემას, თუ წინასწარ არ განვსაზღვრავთ წმ. პავლეს შეხედულებებს სატანის ძალაზე და იმ რეალურ მდგომარეობაზე, რომელშიც აღმოჩნდა არა მარტო კაცობრიობა, არამედ მთელი ქმნილება. არასწორეა, აგრეთვე, პირველადი ცოდვის გადაცემის პრობლემისადმი მიდგომა დუალისტური ანტროპოლოგიის ჩარჩოში, თუ ამავდროულად მთლიანობაში უარვყოფთ წმ. პავლეს ანტროპოლოგიის ებრაულ საფუძვლებს. შესაბამისად, ნებისმიერი მცდელობა ცოდვათდაცემის ბიბლიური დოქტრინის ინტერპრეტაციისა (ამქვეყნიურ) ბედნიერებასთან მიმართებაში ჰედონისტური ფილოსოფიის პრიზმაში, უკვე წინასწარ არის განწირული დასაღუპად, რადგან ის უარჰყოფს არა მხოლოდ სიკვდილისა და გახრწნის არანორმალურობას (არაბუნებრიობას), არამედ მის შედეგებსაც!

        კორექტული მიდგომა პირველადი ცოდვის წმ. პავლესეულ დოქტრინისადმი უნდა ითვალისწინებდეს წმ. პავლეს შეხედულებებს: (1) ქმნილების ცოდვათდაცემულ მდგომარეობაზე, ასევე სატანას ძალაზე, სიკვდილზე და ხრწნაზე; (2) ღვთის სამართალზე და კანონებზე და (3) მთელი ქმნილების და ადამიანის ანტროპოლოგიაზე და განგებაზე.

        I. დაცემული ქმნილება

        წმ. პავლე მკაცრად აყალიბებს შეხედულებას იმის თაობაზე, რომ ყოველივე ღმერთის მიერ შექმნილი არის კარგი (1 ტიმ.4:4)3. ამასთანვე, ის ამტკიცებს, რომ არა მხოლოდ ადამიანი (რომ. 5:12)4, არამედ მთელი ქმნილება დაეცა (რომ.8:20)5. როგორც კაცობრიობა, ასევე ქმნილებაც მოელის ცოდვათა გამოსყიდვას (რომ.8:21-23)6. ამგვარად, მიუხედავად იმისა, რომ ყოველივე ღვთის მიერ შექმნილი კარგია, ბოროტი დროებით "ბატონობს" ქვეყანაზე და ბოლოს ის დამარცხდება (1 კორ. 15:26)7, 8. ბოროტება არ არის აბსოლუტური, რადგან ღმერთს არასდროს არ მიუტოვებია მისი ქმნილება (რომ. 1:20)9. ამგვარად, წმ. პავლეს თანახმად, ქმნილება, რა მდგომარეობაშიც ის ახლაა, არ არის ისეთი, როგორიც ღმერთს სურდა რომ ყოფილიყო: "...ქმნილება თავისი ნებით კი არ დაემორჩილა ამაოებას, არამედ მისი დამმორჩილებლის მიერ..." (რომ. 8:20)10. აქედან გამომდინარე, ბოროტება შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ დროებით, როგორც პარაზიტული ელემენტი ღმერთის ქმნილებათა შორის, რომლებიც თავდაპირველად იყვნენ კარგი (კარგი მაგალითია ადამიანი, რომელსაც სურს აკეთოს კეთილი, როგორც “შინაგანმა ადამიანმა”, მაგრამ ეს არ გამოსდის მასში მყოფი ცოდვის გამო. რომ. 7:15-25)11. ქმნილება, რომელიც თავდაპირველად იყო კარგი, დღემდე იმართება ღმერთის მიერ; თუმც, ის მაინც შორს დგას მისი ბუნებრივი მდგომარეობისგან (იგულისხმება ქმნილების თავდაპირველი და საბოლოო განგება). ახლანდელ დროში ბატონობს ბოროტი, მაგრამ ქმნილება ემორჩილება ღმერთს, რომელმაც “მადლისმიერი ამორჩევით დაიტოვა მასში ნატამალი” (რომ. 11:5)12.          მცდელობა, აღმოვაჩინოთ წმ. პავლეს შეხედულებებში რაიმე მსგავსი აზრისა, რომ სამყარო, თითქოს, ბუნებრივად კარგად გაწონასწორებულია და მასში მყარი მორალური წესები არსებობს, რომლის თანახმადაც ადამიანებს შეუძლიათ იცხოვრონ სულიერ სიმშვიდეში და იყვნენ ბედნიერნი – ნიშნავს წმ. მოციქულის რწმენის დამახინჯებას! წმ. პავლესთვის ამგვარი სამყარო არ არსებობს; რადგან, არა მხოლოდ კაცობრიობა, არამედ მთელი ქმნილება დაეცა და მოექცა სატანის ძალმომრეობის ქვეშ, რომელიც მართავს მას სიკვდილისა და გახრწნის (კორუფციის) ძალით14. ამავე მიზეზით ადამიანები გახდნენ ცოდვილნი15. ამ ქვეყანაზე ყველა ადამიანი ცოდვილია, მიუხედავად იმისა იცავს თუ არა ზნეობრივ კანონებს ან მოსეს რჯულს (რომ. 5:13)16. უნივერსალური გონების თანახმად ცხოვრება გულისხმობს უცოდველობას, რაც წმ. პავლესთვის შეუძლებელია, რადგან სატანა არაა კანონმორჩილი17 და თავისი გავლენის ქვეშ ჰყავს მოქცეული ადამიანები, რომლებიც იბადებიან სიკვდილისა და ხრწნის ძალმომრეობაში (რომ. 8:20-22)18.         არ შეიძლება იგნორირება გავუკეთოთ იმ ძალის მნიშვნელობას, რასაც წმ. მოციქული მიაწერს სატანას. წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩვენ ვერ გავიგებთ თავდაპირველი ცოდვის პრობლემას მართებულად, ისევე როგორც მის გადმოსვლას ადამის და ევას შთამომავლებზე; ყოველივე ამის შედეგად კი არასწორ ინტერპრეტაციას მივცემთ ახალ აღთქმას და პირველყოფილი ეკლესიის რწმენას დავამახინჯებთ. სატანის ძალასა და მისი მიზეზით ცოდვათდაცემასთან მიმართებაში, ნეტარი ავგუსტინე პელაგიანიზმის მწვალებლობასთან ბრძოლისას აშკარად არასწორედ იგებს წმ. მოციქულის აზრებს. გადაჰყავს რა უკანა პლანზე სატანის ძალა, სიკვდილი და ხრწნა, ნეტარ ავგუსტინეს თავდაპირველი ცოდვის გადაცემაში წინა პლანზე გამოჰყვას პიროვნული ბრალის პრობლემა. ეს კი ყალბი მორალისტური ფილოსოფიური მიდგომაა (კოლ. 2:8), რომელიც სავსებით უცხოა წმ. პავლესთვის 19 და სამართლიანად არ არის მიღებული მართლმადიდებელ წმ. მამათა ტრადიციაში (წმ. კირილე ალექსანდრიელი, Migne, P.G.t. 74, 788-789)20. წმ. პავლესთვის სატანა არ არის მხოლოდ ნეგატიური ძალა სამყაროში; მას აქვს ნება (2 ტიმ. 2:26)21, ზრახვები (2. კორ. 2:11)22 და ცდუნების მთელი რიგი მეთოდები23, რომლის წინააღმდეგაც ქრისტიანებმა უნდა აწარმოონ ტოტალური ბრძოლა24 შესაძლებლობათა სრული გამოყენებით (ეფ.6:11-17), რადგან ყოველთვის არსებობს საფრთხე ცდუნებისა (1 კორ. 7:5; 2.კორ. 2:11, 11:3; ეფ. 4:27; 1 თეს. 3:5; 1 ტიმ. 3:6-7, 4:1, 5:14-15)25. სატანა არაა სადმე კუთხეში მიყუჟული და არ ელოდება მათ, ვინც რაციონალურად არჩევს არ გაჰყვეს ღვთის, ჭეშმარიტების გზას. ის დინამიურად აქტიურია (2 კორ. 11:14; ეფ. 2:2, 6:11-17; 1 თეს. 2:18; 3:5; 2 თეს. 2:9; 1 ტიმ. 3:7; 2 ტიმ. 2:26) 26; ებრძვის ღმერთის ქმნილებას და სურს მისი დაღუპვა; სატანას ასევე ძალუძს მიიღოს სახე თვით სინათლის ანგელოზისა 27. მის განკარგულებაშია გაყალბების სასწაულებრივი ძალა28 და მასვე ემორჩილება უხილავ თამანზრახველ ძალთა მთელი ლეგიონები29. ის გახდა წუთისოფლის ბატონი (ეფ.2:2)30, მან აცდუნა პირველი ქალი (2 კორ. 11:3)31. წარუძღვა ადამიანებს32 და ქმნილებას სიკვდილისა და ხრწნილების გზაზე (რომ. 8:20-22)33.          სიკვდილისა და ხრწნის ძალა წმ. პავლეს თანახმად არაა ნეგატიური, პირიქით, ის პოზიტიური ქმედებაა. “სიკვდილის ნესტარი ცოდვაა” (კორ. 15:56)34 ხოლო ცოდვა მეფობდა სიკვდილით (რომ. 5:21)35. არა მხოლოდ ადამიანი, არამედ მთელი ქმნილება დაემორჩილა მის ტირანულ ძალას (რომ. 8:20)36 და ელოდება გამოხსნას. ადამიანთან ერთად ქმნილებაც განთავისუფლდება ხრწნილების მონობისაგან (რომ. 8:21)37. ღმერთი ბოლოს დაამარცხებს ყველა თავის მტერს; სიკვდილი კი იქნება უკანასკნელი, რომელიც განქარდება (1კორ. 15:24-26)38. “სიკვდილი შთაინთქმება ძლევით” (1 კორ. 15:54)39. წმ. პავლესთვის სიკვდილის დამარცხება იგივეა, რაც ეშმაკის და მისი ძალების დამარცხება. ხსნა ერთისგან არის ხსნა ყველასათვის “...როგორც ადამში კვდება ყველა, ასევე გაცოცხლდება ქრისტეში” (1 კორ. 15:22; რომ.5:15)40.          წმ. პავლეს მიერ გამოთქმულ სიტყვებიდან დაცემულ ანგელოზებზე, სატანასა და სიკვდილის შესახებ ცხადად ჩანს, რომ მის მსჯელობაში არანაირი ადგილი არაა დატოვებული მეტაფიზიკური დუალისტური აზროვნებისთვის სამყაროს დანაწევრების და განყოფილების შესახებ, რომელიც სააქაო სამყაროს (წუთისოფელს) წარმოაჩენს ინტერმედიატორულ რეგიონად ადამიანთა გზაზე, რომლის განვლის შემდგომ ვხვდებით ან ღვთის სასუფეველში, ან სატანის სამფლობელოში. იდეა სამ საფეხურიან (მარადიულ) სამყაროზე, სადაც უმაღლესი საფეხური უპყვრია ღმერთს, მის ანგელოზებსა და წმინდანებს, ქვედა – სატანას, ხოლო შუა – ხორციელ ადამიანებს – აბსოლუტურად უცხოა წმ. პავლეს ღვთისმეტყველებაში.         არ არსებობს ისეთი ნეიტრალური შუა სამყარო, სადაც ადამიანებს შეეძლოთ იცხოვრონ ბუნებრივი კანონების თანახმად; ხოლო შემდეგ გაიარონ უფლის სამჯავრო და იცხოვრონ მარადიულ ბედნიერებაში, ან წყვდიადში მარადიულ წამებაში. წინააღმდეგ ამისა მთელი ქმნილება ემორჩილება ღმერთს, რომელიც არ შეიძლება გავრიოთ ბოროტებაში. ღვთის სამყაროში არიან სხვა არსებებიც - განსხვავებული სურვილებით და მიზნებით, რომლებიც ღმერთის მიერაა შექმნილი; რომლებსაც შეუძლიათ აირჩიონ ან ღვთის სასუფეველი, ან სიკვდილი და მარადიული ცეცხლი.         მიუხედავად იმისა, რომ ქმნილება შექმნა თვით ღმერთმა და კარგია, ეშმაკმა იგი გარდაქმნა თავის დროებით სამფლობელოდ, სადაც პარაზიტულად ბატონობს (მათ. 4:9)41. წუთისოფელზე სატანა (ცოდვა) ბატონობს სიკვდილით და ხრწნით. ორივე, სინათლის საუფლო და ბოროტების საუფლო ხელდახელ ებრძვიან ერთმანეთს ერთიდაიმავე ადგილზე. ამდენად, ერთადერთი ჭეშმარიტი გამარჯვება ბოროტებაზე არის მკვდართა აღდგომა42. ამ ბრძოლის ველიდან გასაპარი გზა არ არსებობს. ადამიანს შეუძლია გააკეთოს არჩევანი: შეებრძოლოს ბოროტებას და გაიზიაროს ქრისტეს გამარჯვება, ან ცდუნდეს ეშმაკის სიცრუით და დაიჯეროს, რომ სამყაროში ყველაფერი კარგად მიდის და ნორმალურია43

        II. ღვთის სამართალი და კანონები

        წმ. პავლესეულ შეხედულებებიდან დაცემული ქმნილების არადუალისტურ ბუნებასთან მიმართებაში ნათლად სჩანს, რომ მისთვის არ არსებობს ბუნებრივი და ნორმალური სამყაროს თანმხლები მორალურ კანონთა სისტემა. აქედან გამომდინარე, ის, რაც აღიარებულია კაცობრიობის მიერ, როგორც მართალი და კარგი თანახმად დაკვირვებებისა ადამიანთა ურთიერთკავშირებზე და დამოკიდებულებებზე საზოგადოებასა თუ ბუნებაში – არ უნდა იყოს აღრეული ღვთის სამართალთან. ღვთის სამართალი მთლიანად გაცხადდა მხოლოდ ქრისტეში44 (რომ. 1:17; 3:21-26). არც ერთ ადამიანს არა აქვს უფლება შესცვალოს ღვთის სამართალი თავისი საკუთარი წარმოდგენებით (რომ.10:2-4)45. ღვთის სამართალი, რომელიც გაცხადდა ქრისტეში არ მოქმედებს ქცევის კანონთა თანახმად – რჯულის საქმეებით; (რომ. 3:20; 5:15; 9:32)46. არამედ პირადი დამოკიდებულებით – რწმენით და სიყვარულით (რომ. 9:30-10:10; 1 კორ. 13:1-14:1; 1 ტიმ. 5:8)47. “რჯული დადგენილია არა მართალთათვის, არამედ ურჯულოთა და ურჩთა, უღმერთოთა და ცოდვილთათვის...” (1 ტიმ.1:9-10)48. თუმც, რჯული როდია ბოროტი, არამედ კეთილი (1ტიმ.1:8)49 და აგრეთვე სულიერი (რომ. 7:14)50. მიუხედავათ ამისა რჯული არ არის საკმარისი: ის დროებითია და აქვს პედაგოგიური ბუნება (გალ.3:24)51; უნდა აღსრულდეს ქრისტეში (გალ.5:6-13)52 და უნდა იყოს გამსჭვალული პირადი სიყვარულით, მსგავსად ღვთაებრივი სიყვარულის ხატებისა, რომელიც გაცხადდა ქრისტეში (რომ.8:29; 1 კორ.2:16; 15:49; 2 კორ. 3:18; გალ.4:19; ეფ.4:13; ფილ.2:5; კოლ.3:10; 1 თეს.1:6)53. რწმენა და სიყვარული ქრისტესადმი უნდა იყოს პირადი. ამგვარად, რწმენა სიყვარულის გარეშე უსარგებლოა, რადგან “სრული რწმენაც რომ მქონდეს, ისეთი, მთების გადაადგილება რომ შემეძლოს, ხოლო სიყვარული არ გამაჩნდეს, არარაობა ვიქნებოდი” (1 კორ. 13:2)54. ისევე, როგორც რწმენით აღსრულებული საქმეები სიყვარულის გარეშე – უსარგებლოა: “მთელი ჩემი ქონება რომ დავარიგო და ჩემი სხეული დასაწვავად გავწირო, ხოლო სიყვარული არ გამაჩნდეს, არაფერი სარგებელი მაქვს” - გვმოძღვრავს წმ. პავლე მოციქული (1 კორ.13:3)55.         რჯულის დაცვით სიცოცხლეს ვერ მივიღებთ. რჯულის თანახმად ცხოვრებას რომ შესძლებოდა სიცოცხლის მონიჭება, მაშინ ქრისტეს მიერ ცოდვათა გამოსყიდვის საჭიროებაც აღარ იქნებოდა56. რჯულს, რომ შეეძლოს ცხოველმყოფელობა57, მაშინ უფალი აბრაამს მომადლიდა ხსნას, და არა აღთქმას (გალ.3:18-21)58. სჯულში არაა სიცოცხლე; სიცოცხლე ღვთის არსია. უფალი ერთადერთია, რომელსაც უპყრია უკვდავება (1 ტიმ.6:16)59. მხოლოდ ღმერთს შეუძლია სიცოცხლის მონიჭება და ამას აკეთებს აბსოლუტურად თავისუფლად, თავისი სურვილისამებრ (რომ.9:15-16)60 და იმ დროს, როდესაც მას სურს (რომ.9:26; ეფ.2:4-6; 1 ტიმ.6:15)61.

        უდიდესი შეცდომაა ღვთის სამართალი მივიჩნიოთ ცოდვისა და ხრწნის განმაპირობებელ ფაქტორად. წმ. პავლე მოციქული არსად არ მიაკუთვნებს ღმერთს ცოდვისა და ხრწნის დასაწყისს. პირიქით, ქმნილების დაცემა განაპირობა სატანამ, რომელმაც აცდუნა ევა 62 და ცდილობდა დაეღუპა პირველი ადამიანები; მანვე შეძლო პარაზიტულად დამკვიდრებულიყო ქმნილებაში, რომლის ნაწილიც იყო მანამდე; ხოლო შემდგომში კი გახდა წუთისოფლის ტირანი (ბატონი). წმ. პავლეს თანახმად, პირველი ადამიანის შეცოდებამ გზა გაუხსნა ცოდვას შემოსულიყო წუთისოფელში63, ხოლო ცოდვის მიერ წუთისოფელში შემოვიდა სიკვდილი. მაგრამ სიკვდილი არ არის საბოლოო მდგომარეობა64. ადამის სიკვდილი, ან ყველა ადამიანის სიკვდილი არ შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ღმერთის მიერ დაწესებული სასჯელის შედეგი65. წმ. პავლე არსად არ გამოთქვამს ამგვარ აზრს. ბიბლიურ შეხედულებათა სწორად გააზრებისთვის აუცილებელია უარი ვთქვათ ადამიანური მართლმსაჯულების იურიდიულ სქემაზე, რომელიც მოითხოვს დასჯას ან დაჯილდოებას ადამიანური მორალის თანახმად...66
        ის დამოკიდებულება, რომელიც არსებობს ღმერთს, კაცობრიობას და ბოროტებას შორის არ არის დამყარებული წესებზე და დადგენილებებზე, არამედ თავისუფალ ნებაზე. ის ფაქტი, რომ არსებობს კანონი, რომელიც კრძალავს მეზობლის მოკვლას არ ნიშნავს ერთი, ან თუნდაც ათასობით მეზობლის მოკვლის შეუძლებლობას. და თუ ადამიანს შეუძლია დაარღვიოს კანონები, მაშინ სატანას კანონმორჩილებასაც არ უნდა მოველოდოთ. წმ. პავლესეული შეხედულება ბოროტებაზე არ გულისხმობს იმ ფაქტს, რომ სატანა ემორჩილება სამყაროს ზოგად წესებს და ღმერთის ნების თანახმად სჯის ცოდვილ ადამიანთა სულებს ჯოჯოხეთში. წინააღმდეგ ამის, სატანა დინამიურად ებრძვის ღმერთს, იყენებს მოტყუებისა თუ ცდუნებს ყოველგვარ საშუალებას და თავისი ძალის მეშვეობით ცდილობს გაანადგუროს ღმერთის ქმნილება 67. ამდენად, ხსნა ადამიანთათვის, ისევე როგორც ქმნილებისთვის არ შეიძლება განხორციელდეს შეწყალების უბრალო აქტით; არც სატანის დასაკმაყოფილებლად გადახდილი საზღაურით (ორიგენეს შეხედულება) და არც ღმერთისადმი. ხსნა შესაძლებელია მხოლოდ სატანის და მისი ძალის განადგურებით68. ამდენად, წმ. პავლეს თანახმად, თავათ უფალმა ქრისტემ “განიარაღა მთავრობანი და ხელმწიფებანი და ჩვენს წინააღმდეგ მიმართული თანანადებთა ხელწერილი ჯვარს მიამსჭვალა” 69 (კოლ.2:15). “ღმერთმა ქრისტეში შეირიგა წუთისოფელი და არ ჩაუთვალა მათ მათი დანაშაულებანი” 70. მიუხედავათ იმისა, რომ ვიყავით ცოდვაში, ღმერთმა განუცხადა თავისი სამართალი მათ, ვისაც სწამთ ქრისტე 71. ღვთის სამართალი ადამიანური სამართლით არ განისაზღვრება 72. წმ. პავლეს თანახმად, ღვთის სამართალი და ღვთის სიყვარული არ უნდა განვაცალკაოთ ერთმანეთისგან, რადგან ორივე გაცხადდა ქრისტეში და აქვთ ერთიდაიგივე მნიშვნელობა. საინტერესოა აღინიშნოს, რომ, ღვთის რისხვა წმ. პავლეს ეპისტოლეებში ყოველთვის ცხადდება ისეთ ადამიანებზე, რომლებიც საკუთარი ნებით საბოლოოდ დაემონნენ ხორციელს და ბოროტს 73. მიუხედავათ იმ გარემოებისა, რომ ქმნილება დატყვევებულია ხრწნაში, ის, ვინც ცხოვრობს უსჯულოდ და უსამართლოდ – უპატიებელია, “ვინაიდან ღვთის უხილავი, მისი მარადიული ძალა და ღვთაება წუთისოფლის დასაბამიდან ქმნილებათა ხილვით შეიცნობა” 74. ამიტომ “გადასცა ისინი ღმერთმა უწმიდურებას მათი გულისთქმებით. ასე რომ, მათ თვითონ შებილწეს თავიანთი სხეულები” 75(რომ. 1:24). და კვლავ: “ღმერთმა ისინი გადასცა უკუღმართ გონებას დაუწესებლის საკეთებლად” 76 (რომ. 1:28). მაგრამ, ეს არ ნიშნვას იმას, თითქოს ღმერთმა აიძულა ისინი გამხდარიყვნენ ისეთები, როგორიც გახდნენ. ღმერთმა ისინი მიატოვა, რადგან თავათვე მიეცნენ გახრწნილებას და ეშმაკის ძალაუფლებას დამორჩილდნენ. ამგვარადვე უნდა განვიხილოთ სხვა მსგავსი ადგილები წმინდა წერილში 77. ღმერთმა მიატოვა გულგაქვავებული ადამიანები, განურჩევლად წარმართებისა და ებრაელებისა 78. “რჯულის მსმენელნი კი არ არიან მართალნი ღმერთთან, არამედ რჯულის შემსრულებელნი გამართლდებიან” 79(რომ. 2:13). “ვინც რჯულით შესცოდეს, რჯულით განიკითხებიან” 80(რომ. 2:12). წარმართნი, მიუხედავად იმისა, რომ არ ცხოვრობენ მოსეს სჯულით, არ არიან პატიებული პირადი ცოდვებისგან, “ვინაიდან, როცა წარმართნი, რომელთაც რჯული არ გააჩნიათ, ბუნებით რჯულისმიერს აკეთებენ, თუმცა რჯული არა აქვთ, თავისი თავის რჯული არიან. ისინი აჩვენებენ, რომ რჯულის საქმე გულებში უწერიათ, რასაც მოწმობს მათი სინდისი და აზრები, ხან ბრალს რომ სდებენ ერთიმეორეს და ხან ამართლებენ“ 81. საშინელ სამსჯავროზე ადამიანები – მიუხედავათ იმისა რჯულში ცხოვრობდნენ თუ არა; ქრისტეს მსმენელნი იყვნენ თუ არა – ქრისტეს მიერ გასამართლდებიან პავლე მოციქულის სახარების მიხედვით 82 (რომ.2:16). მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ “მისი უხილავი, მისი მარადიული ძალა და ღვთაება წუთისოფლის დასაბამიდან ქმნილებათა ხილვით შეიცნობა” – სამყაროში არ არსებობს მორალური კოდექსი. წარმართები, რომელთაც არ აქვთ რჯული, მაგრამ ბუნებით რჯულისმიერს აკეთებენ - არ ხელმძღვანელობენ სამყაროში არსებული რაიმე მორალური კანონებით. “ისინი აჩვენებენ, რომ რჯულის საქმე გულებში უწერიათ, რასაც მოწმობს მათი სინდისი და აზრები” აქ კიდევ ერთხელ სჩანს წმ. პავლეს შეხედულება ღმერთისა და ადამიანებს შორის არსებულ პიროვნულ კავშირზე. “რაც ღვთის შესახებ შეიძლება იცოდნენ, ღმერთმა განუცხადა მათ” 83. ღმერთი კვლავ განაგრძობს საუბარს დაცემულ ადამიანებთან რჯულის მიღმა, სინდისის და ასევე გულის მეშვეობით, რომელიც წმ. პავლე მოციქულისთვის ადამიანის ზრახვათა ცენტრია 84; [მათ.15:18] ეკლესიის წევრთათვის - სულიწმიდის85 და ქრისტეს სავანე” 86.

        III. ადამიანის განგება და ანტროპოლოგია

        ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მანამ გადავიდოდეთ თავდაპირველი ცოდვის განსაზღვრაზე, აუცილებელია განვიხილოთ პავლე მოციქულის კონცეფცია ადამიანის განგებასა და ანტროპოლოგიაზე.

        ა. ადამიანის განგება

        უგუნურება იქნებოდა პავლე მოციქულის ღვთისმეტყველებაში გვეცადა აღმოგვეჩინა ადამიანის განგების იმგვარი კონცეფცია, რომელიც აღიარებს ე.წ. “მშვინვიერი ადამიანის” [1.კორ.2:14] მისწრაფებებს და სურვილებს ბუნებრივად და ნორმალურად. ადამიანისთვის ბუნებრივია და ნორმალური ისწრაფვოდეს გარკვეული სარგებლის მოპოვებისთვის, რომლისგანაც მიიღებს უსაფრთხოებას და ბედნიერებას ცხოვრებაში. დასავლეთევროპელი სქოლასტიკოსი თეოლოგები ხშირად განსაზღვრავდნენ ამგვარ მისწრაფებებს, როგორც აბსოლუტის ინსტიქტურ ძიებებს, რომლის ფლობაც სრული ბედნიერების ერთადერთი შესაძლო მდგომარეობაა ამ ქვეყნად. ეს ნიშნავს ცხოვრების ისეთ “ბედნიერ” მდგომარეობას, როდესაც შეუძლებელი გახდება უკეთესის სურვილი, რადგან უკეთესი უკვე აღარ იქნება. ამგვარი ჰედონისტური თვალსაზრისი დამახასიათებელია მხოლოდ იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც სიკვდილს და ხრწნას თვლიან ნორმალურ და ბუნებრივ მოვლენებად (!), ან უკიდურეს შემთხვევაში, როგორც ღმერთის მიერ დაწესებულ სასჯელად. ის, ვინც აღიარებს ღმერთს სიკვდილის უმთავრეს მიზეზად, და ცოდვას მიაწერს გახრწნის ძალას, მაშინ ის აღიარებს ღმერთს, აგრეთვე, ცოდვის და ბოროტების მიზეზადაც!         პავლე მოციქულისთვის არ არსებობს არანაირი სხვა ბუნებრივი მდგომარეობა, გარდა “ქრისტეში შემოსვისა” [გალ.3:27]. ადამიანის და ქმნილების განგება არ შეიძლება გავიგოთ დაცემულ კაცობრიობაზე და ქმნილებაზე დაკვირვებების შედეგად. პავლე მოციქული არსად არ მოგვიწოდებს ვიცხოვროთ უსაფრთხოთ და ბედნიერად, ამქვეყნიური სიბრძნის თანახმად. პირიქით, პავლე მოციქული მოგვიწოდებს მოვუკვდეთ ამ ქვეყანას და ცოდვას, სული შევსწიროთ ქრისტეს და ვიყოთ ღვთის მსახურნი დიდ მოთმინებაში, ჭირში და შევიწროებაში 87; როგორც ქრისტეს კეთილი მეომარი ვიტანჯოთ სახარებისთვის ღვთის ძალით 88. “ყველა, ვისაც სურს ქრისტე იესოში იცხოვროს ღვთისმოსაობით, დევნილი იქნება” 89 გვამცნობს პავლე მოციქული. ეს კი ნამდვილად არ არის იმ ადამიანის პოზიცია, რომელიც წუთისოფელში ეძებდა უსაფრთხოებას, წარმატებას და კეთილდღეობას 90. ამასთანვე, უნდა აღინიშნოს, რომ პავლე მოციქულის თანახმად, ყოველივე ზემოთქმულის აღსრულება უფლის სიყვარულის გარეშე – უსარგებლოა, რადგან სიყვარულის გარეშე ეს დაემსგავსებოდა საზღაურის გადახდას და აღარ იქნებოდა დამყარებული პირად სიყვარულსა და რწმენაზე 91 [1კორ.13:2-3].         წმ. პავლეს თანახმად, ადამიანთა განგება არ ეფუძნება უბრალო დაქვემდებარებას იმ წესებსა თუ რეგულაციებისადმი, რომლებიც არსებობენ ბუნებაში, რომელიც თავის მხრივ, სავარაუდოდ უცვლელია დროის დასაწყისიდანვე.         ღვთის ნების კავშირი ადამიანთა ნებასთან არ ეფუძნება რაიმე კანონთა სისტემას, ან ჰედონისტურ დაქვემდებარებას ერთის მეორისადმი (როგორც მიიჩნევდნენ ნეტარი ავგუსტინე და სქოლასტიკოსები), არამედ პირად სიყვარულს. პავლე მოციქული ამბობს, რომ “ჩვენ ვართ ღვთის თანამშრომელნი” 92. ჩვენი სიყვარულისმიერი კავშირი ღმერთთან იმგვარია, რომ ქრისტეში უკვე აღარ არის ქცევის წესების საჭიროება: “უკუეთუ სულითა იქცეოდით, არღარა ხართ შჯულსა ქუეშე” 93 - გვამცნობს წმ. მოციქული.         ქრისტეს სხეულის წევრები არ არიან მოწოდებულნი იცხოვრონ იმპერსონალურ ბრძანებათა და წესთა თანახმად, არამედ იცხოვრონ და განიმსჭვალონ უფლისმიერი სიყვარულით, რომელიც გაცხადდა ქრისტეში, რომელიც არ საჭიროებს კანონებს, რადგან სიყვარული ქველმოქმედია, არ შურს, თავისას არ ეძიებს 94[1კორ.13:4], არამედ ისწრაფვის თავი დაიმდაბლოს სხვათათვის 95.         ღვთის სიყვარული და სამართალი გაცხადდა მხოლოდ ერთხელ და ყველასათვის – ქრისტეში96; მის მიერ ბოროტების დაძლევით97 და ადამიანის ცოდვისა და სიკვდილისგან დახსნით98. ამგვარად, ყოველ ადამიანს შეუძლია მიბაძოს ღმერთს99, ვინაიდან, მამა ღმერთმა “რომელნიც წინასწარ იცნო, მათ წინასწარვე განუსაზღვრა თავისი ძის ხატების მსგავსად ყოფნა”100. “ქრისტე არ ეძებდა სიამეს თავისთვის” 101, არამედ ადამიანთათვის ივნო. “ქრისტე ყველასათვის მოკვდა, რათა ცოცხლებმა თავიანთთვის კი აღარ იცოცხლონ, არამედ იმისთვის, ვინც მათთვის მოკვდა და აღსდგა”102, და რომ შევძლოთ სრულქმნა და ღვთის ძის შემეცნება103. ჭეშმარიტი ქრისტიანები წუთისოფლის წესებს აღარ უნდა ემორჩილებოდნენ104; მათ ქრისტე უნდა შეიცნონ და ჰქონდეთ ქრისტეს აზრი105, “რათა ყოველი კაცი წარმოვიდგინოთ სრულქმნილი ქრისტე იესოში”106. ქმრებს ამქვეყნიური სიყვარულით კი აღარ უნდა უყვარდეთ ცოლები, არამედ ისე, როგორ ქრისტემ შეიყვარა ეკლესია107. ადამიანები თვითკმაყოფილნი108 კი არ უნდა იყვნენ, არამედ ქრისტეს მიბაძონ109, რადგან უფალი სრულყოფილია110. ეს სრულყოფილება კი მიიღწევა მხოლოდ ჭეშმარიტი სიყვარულით111, რადგან სიყვარული სრულქმნილობის კავშირია112. ეს სიყვარული არ უნდა აღვურიოთ დაცემულ ადამიანთა ხორციელ სიყვარულში113. “არავინ არ უნდა ეძიოს თავისი სარგებელი, არამედ სხვისი”114.         ღვთაებრივი სიყვარული განუყოფლადაა დაკავშირებული როგორც ადამიანის, ისე მთელი სამყაროს გამოხსნასთან. ადამიანის დამდაბლებული სხეული ბოლოს გარდაიქმნება უფლის დიდების სხეულის მსგავსად115. ადამიანი გახდება სრულყოფილი, როგორც იესო ქრისტე. ვინაიდან ვინც ქრისტე იესო აღადგინა მკვდრეთით, მოკვდავ სხეულებსაც გააცოცხლებს თავისი სულით116. წმ. პავლე გვიცხადებს, რომ სიკვდილი – მტერია117, რომელიც წუთისოფელში შემოვიდა ერთი ადამიანის ცოდვის მიერ და გადავიდა ყველა ადამიანში118. არა მხოლოდ ადამიანი, არამედ მთელ ქმნილება დაეცა119. თუმც, ადამიანის და ქმნილების დამორჩილება ბოროტის ძალისადმი და სიკვდილისადმი მხოლოდ დროებითი განდგომა იყო თავდაპირველი განგებისგან. წმ. პავლესეულ სწავლებაში პირველსა და მეორე კაცზე მცდარი შეხედულება იქნება, თუ ვიფიქრებთ, რომ ადამი – მიუხედავად იმისა შესცოდებდა თუ არა – მაინც მოკვდებოდა120. არანაირი მიზეზი არ გვაქვს ვიფიქროთ, რომ ადამი უცოდველობის შემთხვევაში, მაინც არ იქნებოდა ბუნებით უკვდავი121. უკვდავების დაკარგვა განპირობებულია იმ ძალებით, რასაც წმ. მოციქული მიაწერს სიკვდილსა და ხრწნას.

        ბ. წმ. პავლეს ანტროპოლოგია

        როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, წმ. პავლესთვის რჯული კეთილია122, და ასევე სულიერი123. “შინაგანი კაცის” თანახმად ეს ძალზედ ცხადია124. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ადამიანს შეუძლია ქონდეს კეთილის კეთების სურვილი; ხოლო კეთილის კეთება – არა125, რადგან, რჯული სულიერია, ადამიანი კი ხორციელი და ცოდვისადმი მიყიდული126. თუ ადამიანს, როგორც “შინაგან კაცს” სურს კეთილის კეთება, მაგრამ აკეთებს იმას, რაც სძულს, მაშინ ამას აკეთებს ის ცოდვა, რომელიც ადამიანში იმყოფება127 (რომ. 7:14-25). წმ. პავლე შემდეგ კითხულობს: “უბადრუკი ადამიანი ვარ! ვინ დამიხსნის ამ სიკვდილის სხეულისაგან?”128. სიკვდილის სხეულიდან დახსნა ნიშნავს იმ ცოდვისგან განთავისუფლებას, რომელიც სხეულში იმყოფება. წმ. მოციქული შემდეგ თავადვე პასუხობს: “სიცოცხლის სულის რჯულმა ქრისტე იესოში განმათავისუფლა მე ცოდვისა და სიკვდილის რჯულისაგან”129.

         წმ. პავლეს ქვემოთმოყვანილ სიტყვათა ინტერპრეტაცია დუალისტური ანტროპოლოგიის ჩარჩოში ასევე არასწორია: “მე კი - ხორციელი, ცოდვას მიყიდული” (რომ. 7:14) 130. ბერძნულის სიტყვა sarkikos (ხორციელი) არ ნიშნავს მხოლოდ სხეულის ქვენა ინსტინქტებს და განსაკუთრებით სექსუალურ გრძნობებს. წმ. პავლე ყველგან აფრთხილებს დაქორწინებულებს, რომ მათ არა აქვთ უფლება საკუთარ სხეულებზე. ”ცოლი თჳსთა ჴორცთა ზედა არა უფალ არს, არამედ ქმარი; ეგრეთცა და ქმარიცა თჳსთა ჴორცთა ზედა არა უფალ არს, არამედ ცოლი. ნუ განეშორებით ურთიერთას, გარნა თუ შეთქუმით რაჲმე, ჟამ რაოდენმე, რაჲთა მოიცალოთ ლოცვად და მარხვად; და კუალად ურთიერთასვე იყვენით, რაჲთა არა განგცადნეს თქუენ ეშმაკმან უთმინოებითა თქუენითა”. (1 კორ.7:4-5) 131, 132. კორინთელებს წმ. პავლე მოციქული უცხადებს, რომ ისინი არიან ეპისტოლენი დაწერილი არა მელნით, არამედ სულიწმიდით! ”საცნაურ ქმნილ, რამეთუ ხართ წიგნ სამოციქულო ქრისტესა, რომელი იმსახურა ჩუენ მიერ, დაწერილნი არა მელნითა, არამედ სულითა ღმრთისა ცხოველისაჲთა, არა ფიცართა შინა ქვისათა, არამედ ფიცართა შინა გულისა ჴორციელისათა” (1 კორ. 3:3) 133. ქრისტე ჩვენ ხორციელად ვიცით134; უფალი გამოჩნდა ხორცში135. წმ. პავლე შემდეგ კითხულობს: “უკუეთუ ჩუენ სულიერი დავსთესეთ თქუენ შორის, დიდ-მე რაჲ არსა, თქუენგან თუ ჴორციელი მოვიმკოთ ჩუენ?”(1 კორ. 9:11) 136. ამდენად, წმ. პავლე არასდროს არ ხმარობს სიტყვა “ხორციელს” მხოლოდ სექსუალური/ქვენა ინსტინქტების მნიშვნელობით. გალატელთა მიმართ დაწერილ ეპისტოლეში წმ. პავლე კითხულობს: “იწყეთ სულიერად და აწ ჴორციელად აღასრულებთ?”137 ვინაიდან ხორცს სულის საწინააღმდეგო სურს და პირიქით138. წმ. მოციქული განაგრძობს: “ცხად არიან საქმენი ჴორცთანი, რომელ არიან: სიძვანი, მრუშებანი, არა-წმიდებანი, ბილწებანი, კერპთ-მსახურებანი, მწამლველობანი, მტერობანი, ჴდომანი, შურობანი, გულის წყრომანი, წვალებანი, შფოთებანი, შურნი, კაცის-კვლანი, ლირწებანი, მთრვალობანი, სიღოდანი და მსგავსნი ამათნი”139. აღსანიშნავია, რომ ყველა ამგვარი ქმედება საჭიროებს ინტელექტის ძალიან (ქმედით) აქტიურ და ინიციატიურ თანამონაწილეობას! ეს კი მეტყველებს იმ გარემოებაზე, რომ წმ. პავლესთვის “ხორცი” და “ხორციელი” (sarx, sarkikos) ნიშნავს იმაზე მეტს, რისი აღიარებაც ძალუძს დუალისტურ ანტროპოლოგიას. ცოდვა პარაზიტულად იმყოფება ხორცში 140,141; ხორცი არა მხოლოდ არ არის ბოროტი142, არამედ მასში გაცხადდა თვით ქრისტე!143 ხორცი, როგორც ასეთი არაა ბოროტი, არამედ ძლიერ დასუსტებული იმ ცოდვით, რომელიც მასში იმყოფება144. იმისთვის, რომ მართებულად გავიგოთ წმ. პავლეს ანტროპოლოგია უნდა მივმართოთ არა ძველბერძნულ დუალისტურ ანტროპოლოგიას, სადაც მკაცრადაა განცალკავებული ხორციელი და სულიერი, არამედ ებრაულს, სადაც ორივე - sarx და psyche (ხორცი და მშვინვა) აღნიშნავს ერთ ცოცხალ ადამიანს, და არა მის რომელიმე ნაწილს 145. ამდენად, ძველ აღთქმაში გამოთქმა pasa sarx (ყოველი ხორციელი) აღნიშნავს ყოველ ცოცხალ არსებას146 და ასევე ადამიანს147. გამოთქმა pasa psyche (ყოველი სული) იგივე მნიშვნელობითაა გამოყენებული148. ახალ აღთქმაში pasa sarx და pasa psyche 149, 150 იგივე მნიშვნელობით არის გამოყენებული და სრულ თანხმობაშია ძველ აღთქმისეულ კონტექსტთან. წმ. პავლესთვის sarkikos და psychikos 151, 152 (ხორციელი და მშვინვიერი) ზუსტად იგივე მნიშვნელობისაა. ხორცს და სისხლს არ შეუძლიათ დაიმკვიდრონ ღვთის სასუფეველი153, და ხრწნაც ვერ დაიმკვიდრებს უხრწნელობას154. “დაეთესვის ხრწნილებით და აღდგების უხრწნელებით; დაეთესვის გინებით და აღდგების დიდებით; დაეთესვის უძლურებით და აღდგების ძლიერებით”155. შემდეგ: “დაეთესვის ჴორცი მშჳნვიერი და აღდგების ჴორცი სულიერი. არს ჴორცი მშჳნვიერი და არს ჴორცი სულიერი”156. ორივე ხორციელიც და მშვინვიერიც მოცულია სიკვდილის და ხრწნის მიერ და ამდენად ვერ დაიმკვიდრებს სასუფეველს. სასუფევლის დამკვიდრება შეუძლია მხოლოდ სულიერს (pneumatikon). მაგრამ პირველი სულიერი არ არის, არამედ მშვინვიერი და შემდეგ სულიერი. პირველი კაცი მიწისგანაა, ხოლო მეორე კაცი ცისგან157. ის, რომ პირველი კაცი გახდა ცოცხალ მშვინვად (eis psychen zosan) წმ. პავლესთვის ნიშნავს, რომ ის არის მშვინვიერი და ხრწნას დამორჩილებული158, რადგან “…მიწისგანაა, მიწიერი” 159. ამგვარი განსაზღვრება სრულიად უარჰყოფს ნებისმიერ დუალისტურ ანტროპოლოგიას. “მშვინვიერი სხეული”, რომელიც “მიწისგანაა, მიწიერი” და “ცოცხალი მშვინვა”, რომელიც ასევე “მიწისგანაა, მიწიერი” აუცილებლად გამოიწვევს სრულ გაუგებრობას დუალისტური ინტერპრეტაციიდან გამომდინარე, სადაც მკაცრად არის გამორჩეული სულიერი და ხორციელი, მაღალი და მდაბალი, მატერიალური და წმინდა სულიერი. მაშინ რაღა უნდა იყოს “ცოცხალი მშვინვა”, რომელიც “მიწისგანაა, მიწიერი”? სიკვდილთან მიმართებაში დუალისტი ვერასდროს ვერ იტყვის, რომ “მშვინვიერი სხეული” დათესილია ხრწნილებით. მას მხოლოდ ის შეეძლება ამტკიცოს, რომ სული სტოვებს სხეულს, რომელიც მარტოა დათესილი ხრწნილებით. არც სამშვინველი და არც სული არ არის ადამიანის ინტელექტუალური ნაწილი. 1 კორ. 2:11 და 1 თეს. 5:23 ამასვე გვიდასტურებს. არავის არ აქვს უფლება გამოჰყოს ეს სიტყვები წმ. პავლეს სხვა გამოთქმებიდან იმ მიზნით, რომ მათში ვეძიოთ რაიმე დუალისტური შეხედულება, თუნდაც მსგავსი თომა აქვინელისეული დუალიზმისა (რაც, მაგალითად გააკეთა მკვლევარმა ფ. პრატმა თავის ნაშრომში,, F. Prat in La Theologie de s.Paul, t.2, pp. 62-63. Elsewhere. ლოცვის შესახებ წმ. მოციქული წერს: “როცა ენით ვლოცულობ, ჩემი სული ლოცულობს, ჩემი გონება კი უნაყოფოა. მაშ, რა ვქნათ? ვილოცებ სულით და გონებითაც ვილოცებ”160. აქ კი მკვეთრად არის გამოყოფილი ადამიანის სული და გონება. ამდენად, წმ. პავლესთვის სულიერი სფერო ადამიანისთვის შეუცნობია; ის სრულიად სხვა განზომილებაშია. ინტელექტის გამოსახატავად, ოთხივე მახარებელი იყენებს სიტყვა “გულს” (kardia)161. სიტყვა გონება-ს (nous) წმ. ლუკა მახარობელი ხმარობს მხოლოდ ერთხელ162. წმ. პავლე მოციქული განსჯის უნარის აღსანიშნავად ხმარობს როგორც გულს163, ისე გონებას164. ნოუსი არსად არ გამოხატავს იმატერიალური სულის ინტელექტუალურ უნარს; ნოუსი გამოიყენება, როგორც გულის სინონიმი, რომელიც თავის მხრივ eso anthropon -ის (შინაგანი კაცი) სინონიმია.         სულიწმიდა შემოდის გულში165 და შინაგან კაცში 166. ქრისტე ადამიანის გულში იმყოფება167. მხოლოდ გული და შინაგანი კაცია სულიწმიდის სამყოფელი ადამიანში168. “რამეთუ თანა-მნებავს მე შჯულსა ღმრთისასა შინაგანითა მით კაცითა. და ვხედავ სხუასა შჯულსა ასოთა შინა ჩემთა, რომელი-იგი წინა-განეწყვების შჯულსა მას გონებისა ჩემისასა და წარმტყუენავს მე შჯულითა მით ცოდვისაჲთა, რომელი-იგი არს ასოთა შინა ჩემთა.” აქ წმ. მოციქული ერთიდაიმავე მნიშვნელობით იყენებს გონებას და შინაგან კაცს. შინაგანი კაცი კი გულის სინონიმია: “დამკჳდრებად ქრისტე სარწმუნოებითა გულთა შინა თქუენთა” 169.         უფლისგან გაუცხოების შედეგია ადამიანის გულის დაბნელება და გაქვავება170. ადამიანის თავისუფალი ნების გამომხატველი გულია. სწორედ ადამიანის ნების შედეგად მისი გული ან გაქვავებულია და დაბნელებული171 172, ან განათლებული ქრისტეს იმედით, სიდიადით და ძალით173. ადამიანის საიდუმლოებები სწორედ გულშია დაფარული174. ქრისტე ბოლო ჟამს გაანათებს ბნელში დამალულს და გამოაჩენს გულის ზრახვებს175.         აბსურდულია მცდელობა წმ. პავლეს გამოთქმები - “შინაგანი კაცი” და “გონება” განვმარტოთ დუალისტური ანტროპოლოგიის თანახმად, და ამავედროს უგულებელვყოთ სიტყვა “გული”, რომელიც სრულ თანხმობაშია ძველი და ახალი აღთქმის ტექსტებთან. წმ. პავლე არსად არ მიაწერს “სამშვინველს” და “სულს” ადამიანის ინტელექტუალურ უნარს; წმ. მოციქულის ანტროპოლოგია წმინდა ებრაულია, და არა ელინისტური. როგორც ძველ, ისე ახალ აღთქმაში ჩვენ გვხვდება გამოთქმა psyche zosa ცოცხალი მშვინვა, მაგრამ არასდროს არ გვხვდება გამოთქმა pneuma zon, ცოცხალი სული. ასევე გვხვდება გამოთქმა pneuma tes zoes, სული სიცოცხლისაჲ, მაგრამ არასდროს - psyche tes zoes, მშვინვა სიცოცხლისაჲ 176, 177. ამის მიზეზი კი ის არის, რომ psyche და sarx, (მშვინვა და ხორცი) სიცოცხლეში მხოლოდ მონაწილეობენ, მაშინ, როცა პნეუმა ანუ სული – სიცოცხლის პრინციპია და ადამიანებს მიემადლებათ ღვთისგან178, რომელსაც “მხოლოსა აქუს უკუდავებაჲ”179. უფალი, მისსავე საკუთარ, უქმნელ სიცოცხლეს აძლევს ადამიანს და ამავედროს სრულიად არ არღვევს პიროვნების თავისუფლებას. ამრიგად, ადამიანი არ არის ინტელექტუალური ფორმა, რომელიც დაფუძნებულია წინასწარგანსაზღვრულ არსზე, ან ადამიანის უნივერსალურ იდეაზე, რომლის განგებას თითქოს წარმოადგენს სწრაფვა მექანიკური დაკმაყოფილებისკენ, რა დროსაც ნება სრულიად სტერილურია, უძრავია და იმყოფება თვითკმაყოფილ და ბედნიერ მდგომარეობაში (როგორც მოცემულია მაგ. ნეტარი ავგუსტინეს ნეო-პლატონისტურ მოძღვრებებში და ზოგადად სქოლასტიციზმში).

        ადამიანის პიროვნება არ შედგება იმმატერიალური ინტელექტუალური სამშვინველისგან, რომელიც სხეულს იყენებს, როგორც სამყოფელ ადგილს. ხორცი, მშვინვა და სული წარმოადგენს სრულ ადამიანს; ხოლო გული ცენტრია გონებისა, სადაც ნებას სრული თავისუფლება აქვს გახდეს ბრმა ღვთის ჭეშმარიტების მიმართ, ან მიიღოს საღვთო ნათელი. ადამიანის სული – pneuma, არ არის ადამიანის პიროვნების ცენტრი, და არც ადამიანის ქმედებებს განაპირობებს; სული – ღვთაებრივი სიცოცხლის ნაპერწკალია, რომელიც ადამიანს მიეცა, როგორც მისი სიცოცხლის საფუძველი, პრინციპი და კანონი. ამრიგად, ადამიანს შეუძლია იცხოვროს ან სიცოცხლის სულის თანახმად, ან ხორცის კანონის თანახმად, რომელიც სიკვდილია და ხრწნა. ამდენად, ადამიანი, რომელიც თვით ღმერთის მიერ არის შექმნილი – ღმერთის არსის მიღმა რჩება და თავისუფალია უარყოს შექმნის აქტი, (რომელიც, რა თქმა უნდა არ იყო, და ვერც იქნებოდა შეთანხმებული თავათ ქმნილებასთან), ან აღიაროს ღმერთის შემოქმედი სიყვარული და იცხოვროს თანახმად სულისა, რომელიც სწორედ ამ მიზნით მიეცა ღვთისგან.         “ხორციელი ფიქრები სიკვდილია, ხოლო სულიერი ფიქრები – სიცოცხლე და მშვიდობა”180.”თუ ხორციელად ცხოვრობთ, სიკვდილი არ აგცდებათ, ხოლო თუ სულით აკვდინებთ ხორციელ საქმეებს, იცოცხლებთ”181, 182 გვმოძღვრავს წმ. პავლე. ადამიანის სული, რომელიც მოწყვეტილია ღვთის მაცოცხლებელ სულთან კავშირს, ძლიერ სუსტია ხორცის წინააღმდეგ, რომელსაც მოიცავს სიკვდილი და ხრწნა 183. და კვლავ: “ვინ დამიხსნის ამ სიკვდილის სხეულისგან?184” “სიცოცხლის სულის რჯულმა ქრისტე იესოში გამათავისუფლა მე ცოდვისა და სიკვდილის რჯულისგან”185. ხორციელ სურვილებთან ბრძოლა შეუძლიათ მხოლოდ მათ, ვისი სულიც განახლდა და ღვთაებრივს შეუერთდა 186, 187. რადგან ისინი, ვისაც ღმერთის სული წარმართავს, ღვთის შვილები არიან. ... მიღებული გვაქვს შვილობის სული, რომლითაც ვღაღადებთ “აბბა მამაო”. სწორედ ეს სული ემოწმება ჩვენს სულს, რომ ღვთის შვილები ვართ”188.         მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის სული წარმოადგენს ღვთისგან ბოძებულ სიცოცხლის პრინციპსა და საფუძველს, ის შეიძლება მონაწილე იყოს ხორცის ბიწიერ საქმეებში. ამდენად, ქრისტიანებმა უნდა იფხიზლონ და განიწმინდონ ხორცი და ასევე სული ყოველგვარი სიბილწისაგან 189. ადამიანის სულის კავშირი უფალთან ნათლობისას, არ ნიშნავს, რომ მუდამ დაზღვეული ვიქნებით უფლის სულისგან განშორებისგან. ხორციელ საქმეთადმი დამონება – ქრისტეს სხეულიდან განშორებას ნიშნავს190.         ქრისტეს სული ადამიანთა გულებში მოევლინება191, ხოლო ვისაც ქრისტეს სული არა აქვს, ის მისი არ არის192. ის, ვისაც ქრისტეს სული აქვს გულში, ასევე ქრისტეს სხეულის წევრია. ერთისგან განშორება - მეორესგან განშორებასაც ნიშნავს. შეუძლებელია ღვთის მხოლოდ ერთ ნაწილთან ვიყოთ ზიარებულნი. “ცხად არს საქმენი ხორცთანი”193; “რამეთუ რომელნი-იგი ხორცთა შინა არიან, ღმრთისა სათნო-ყოფად ვერ ძალ-უც”194. ასეთი ადამიანები დატყვევებულნი არიან სხეულში მყოფი სიკვდილისა და ხრწნის ძალისგან. ადამიანები კი უნდა გადარჩნენ ამ სიკვდილის სხეულისგან195. ვინც დაიმარხა ქრისტე იესოსთან სიკვდილში ნათლისღებით, ის მოუკვდა ცოდვას და ცოცხლობს ქრისტესთვის196. “ვინც ქრისტესნი არიან, ჯვარს აცვეს თავიანთი ხორცი ვნებებთან და გულისთქმასთან ერთად”. ქრისტეში მონათლული ცოდვას მოუკვდა; ის უკვე ემორჩილება არა სხეულის გულისთქმებს, არამედ სულს. “ნაყოფი სულისაჲ არს: სიყუარული, სიხარული, მშჳდობაჲ, სულგრძელებაჲ, სიტკბოებაჲ, სახიერებაჲ, სარწმუნოებაჲ, მყუდროებაჲ, მარხვაჲ, მოთმინებაჲ.” - გვმოძღვრავს წმ. პავლე მოციქული. ამ შემთხვევაში ადამიანზე ცოდვა ვეღარ იმეფებს, რადგან რჯულის ქვეშ კი აღარ იქნება, არამედ მადლის ქვეშ (რომ. 7:14)197.         სრულიად ნათელია, რომ წმ. მოციქულისთვის ადამიანის სულის და ღვთის სულის სიყვარულისმიერი კავშირი ქრისტეს სხეულში – არის სიცოცხლე და ხსნა. ხოლო, ხორციელი ვნებების თანახმად ცხოვრება, სადაც მეფობს სიკვდილი და ხრწნა – ნიშნავს სიკვდილს, “რამეთუ ზრახვაჲ იგი ჴორცთაჲ სიკუდილ არს”198. წმ. პავლე მოციქული თავის ეპისტოლეებში საუბრობს ძირითადად ორი საკითხის გარშემო, ესენია: სიკვდილი და სიცოცხე. ღმერთი - სიცოცხლეა. ეშმაკს უპყვრია სიკვდილის და ხრწნის სადავეები. უფალთან სიყვარულისმიერი სულიერი ერთობა ქრისტეს სხეულში – სრულყოფა და ხსნაა. ადამიანის სულის დაშორება ღვთაებრივი სიცოცხლიდან – მონობაა სიკვდილისა და ხრწნის ძალისადმი, რომელსაც იყენებს ბოროტი ღვთის ქმნილების გასანადგურებლად. სულიერი სიცოცხლე არის უფალთან ერთობა და სიყვარული. ხორციელის თანახმად ცხოვრება კი ნიშნავს უფლისგან განშორებას და დანთქმას სიკვდილსა და ხრწნაში.         აბსოლუტურად აუცილებელია, რომ საფუძვლიანად გავაცნობიეროთ წმ. პავლეს მიერ გამოყენებული სიტყვების sarx, psyche, pneuma (ხორცი, სამშვინველი და სული) მნიშვნელობა. ეს თავიდან აგვაშორებს ბევრ იმ გაუგებრობას, რაც თავს ახლავს პავლესეული ღვთისმეტყველების სწორ ინტერპრეტაციას. წმ. პავლე არასდროს არ საუბრობს იმატერიალურ რაციონალურ სულზე და მის საპირისპირო მატერიალურ სხეულზე. Sarx და psyche (ხორცი და სამშვინველი) სინონიმებია და pneuma -სთან ერთად წარმოადგენს მთლიან ადამიანს.         “ხორციელი” ადამიანები ვერ იცხოვრებენ ღვთაებრივი სიყვარულით, რადგან მათზე ბატონობს სიკვდილი და ხრწნა. “სიკვდილის ნესტარი ცოდვაა”199, ხოლო “ცოდვა სუფევდა სიკვდილში” 200. სიკვდილი იქნება უკანასკნელი მტერი, რომელიც განქარდება201. ის ვინც ხორციელად ცხოვრობს, ვერ გაახარებს ღმერთს202. “რადგან ხორციელი ფიქრები ღვთის მტრობაა; ვინაიდან არ ემორჩილება ღვთის რჯულს და არც შუძლია”203. თავდაპირველი განგების შესაბამისად ცხოვრება მოითხოვს “სიკვდილის სხეულისგან” დახსნას 204. სიკვდილსა და ხრწნისგან ხსნა მოგვცა უფალმა: “ღმერთმა მოავლინა თავისი ძე ცოდვილი ხორცის მსგავსებაში”, რომ ადამიანი გაენთავისუფლებინა სიკვდილისა და ცოდვის რჯულისაგან205. ცოდვა და სიკვდილი დამარცხდნენ ქრისტეს სიკვდილით და აღდგომით; ამდენად ამ გამარჯვებაში თანამონაწილეობა მოითხოვს ქრისტესთან ერთად ნათლისღებას206.         აუცილებელია კარგად გავაცნობიეროთ ის მნიშვნელობა, რასაც წმ. მოციქული მიაწერს “წუთისოფლისათვის სიკვდილს” და “სიცოცხლის სულის” თანახმად ცხოვრებას. მცდელობა, გვერდი ავუაროთ მოციქულის დაჟინებულ მოთხოვნას, რომ ჩვენივე ხსნისთვის “უარვყოთ საკუთარი თავი”– ნიშნავს ახალი აღთქმის ძირეული მოწოდების ვერგაგებას და უგულებელყოფას. წმ. პავლესთვის სიკვდილზე და ხრწნაზე გამარჯვების მხოლოდ ერთი შესაძლებლობა არსებობს – ქრისტესთან სიკვდილში ნათლისღება (რომ. 6:4). ამდენად ჩვენ, ქრისტიანები უნდა მოვუკვდეთ ცოდვას და წუთისოფელს, რომელშიც ბატონობს სიკვდილი და ხრწნა. სიკვდილზე გამარჯვების თანამონაწილეობა ვერ მიიღწევა რაღაც მაგიური რწმენით, ან კაცობრიობის ზოგადი სიყვარულით (ლუთერის შეხედულება). სრული თანამონაწილეობა ნიშნავს ქრისტესთან ერთად სიკვდილს და ნათლისღებას და “სიცოცხლის სულის” თანახმად ცხოვრებას. ადამიანს, რომელიც ცოდვებს ინანიებს - სწამს უფალი, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი; მან უნდა მიიღოს ქრისტეში ნათლისღება. ხოლო შემდეგ შეძლოს დაიცვას სიმტკიცე და არ მისცეს საშუალება სიკვდილის და ხრწნის ძალას ხელახლა დაეუფლოს მის პიროვნებას.         წმ. პავლესეულ “სიკვდილში ნათლისღების” მოძღვრებიდან გამომდინარე აუცილებელია ავღნიშნოთ სიტყვა soma-ს გამოყენება, რომელიც აღნიშნავს იმ ადამიანთა ერთობას ქრისტეში, რომლებიც შეადგენენ ეკლესიას. სიტყვა soma (სხეული, ხორცი) ძველ და ახალ აღთქმაში წმ. პავლეს ეპისტოლეების გარდა, ძირითადად აღნიშნავს სხეულს ან გვამს207. საიდუმლო სერობაზე ქრისტემ იხმარა სიტყვა სომა სხეულებრივი სიკვდილის მინიშნებით, ხოლო haima (სისხლი) - სიცოცხლის დაბრუნების, აღდგომის მინიშნებით, რადგან სისხლი ძველ აღთქმაში სიცოცხლის ნაწილია208. საიდუმლო სერობაზე, ისევე როგორც ყოველი ევქარისტიისას ხდება ქრისტეს სიკვდილის და აღდგომის გამოცხადება და აღიარება. წმ. პავლესეული მოძღვრებიდან გამომდინარე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეკლესია ჭეშმარიტად ქრისტეს სხეულია, რადგან მორწმუნეთა გულებში დაივანა ქრისტემ და სულიწმიდამ, ხოლო თავათ მორწმუნეები მოუკვდნენ ცოდვას და ნათელიღეს ქრისტეში.         მანამ ადამიანი ეზიარება ქრისტეში სიცოცხლეს, პირველ რიგში, ჯერ ნამდვილი სხეული, ანუ soma უნდა გახდეს, რომლის მიღწევაც შესაძლებელია მხოლოდ ბოროტების დაძლევით და მისგან განთავისუფლებით. მორწმუნე უნდა მოუკვდეს წუთისოფელს და იცხოვროს “მაცოცხლებელი სულის” თანახმად209.

        ზოგადი შენიშვნები

        წმ. პავლე არსად არ ამბობს, რომ ადამის შეცოდების გამო დამნაშავე მთელი კაცობრიობაა, რომელიც ღმერთის მიერ ისჯება სიკვდილით. სიკვდილი ეს არის ბოროტი ძალა, რომელიც სამყაროში შემოვიდა ცოდვის საშუალებით, და სატანის სახით დროებით მეფობს ადამიანთა მოდგმაში და მთელ სამყაროში. ადამიანს შეუძლია იცოდეს რა არის კარგი და სურვილი ჰქონდეს აკეთოს კარგი, თუმც მას არ ძალუძს კარგის კეთება სხეულში მყოფი ცოდვის გამო. ამდენად, ბოროტებას აკეთებს არა ადამიანი, არამედ მასში მყოფი ცოდვა. ადამიანს სურს კეთილის კეთება, ხოლო აკეთებს ბოროტს. ამდენად, ადამიანი საჭიროებს ამ “სიკვდილის სხეულიდან” დახსნას 210. მხოლოდ ამის შემდეგ შუძლია ადამიანს კეთილის კეთება. რას უნდა გულისხმობდეს აქ წმ. პავლე მოციქული? სწორი პასუხის გაცემა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხედველობაში გვექნება წმ. პავლესეული ადამიანის განგების დოქტრინა. თუ ადამიანი შეიქმნა თავგანწირული სიყვარულისთვის, რა დროსაც ყოველი მისი ქმედება იქნებოდა მიმართული ღმერთისა და გარშემომყოფთაკენ, და არასდროს საკუთარი თავისკენ, რაც ჭეშმარიტად იქნებოდა ღვთის სრულყოფილი სახე – მაშინ სავსებით ცხადია, რომ სიკვდილმა და ხრწნამ შეუძლებელი გახადა ასეთი სრულყოფილი სიცოცხლე. სამყაროში გამეფებულმა სიკვდილის ძალამ მოიტანა თვითგადარჩენის სურვილი, შიში და შფოთი211, რის საფუძველზეც წარმოიშვა ეგოიზმი, სიძულვილი, შური და ა.შ. ცხოვრებაში საკუთარი თავის მნიშვნელობის დაკარგვის შიშის გამო, ადამიანი მუდამ ცდილობს დაუმტკიცოს საკუთარ თავს და გარშემომყოფთ საკუთარი პიროვნების მნიშვნელობა. ადამიანს მუდამ სწყურია შექების მოსმენა, ხოლო შეურაცყოფას გაურბის. დაეძებს საკუთარ პროგრესს (კეთილდღეობას) და შურს სხვისი წარმატების. ადამიანს უყვარს თავისი მოყვარეები და სძულს მოძულეები. ესწრაფვის უსაფრთხოებას და ბედნიერებას, სიმდიდრეს და დიდებას, ზოგადად მატერიალურ კეთილდღეობას და ხორციელ სიამოვნებებს, რაც ინდივიდუალისტური მიდგომა და არასწორი მისწრაფებაა თვითკმაყოფილებისკენ. ამგვარი ადამიანი შეიძლება მგზნებარე დამცველი იყოს ადამიანური ურთიერეთსიყვარულის პრინციპებისა, თუმც სძულდეს თავისი მეზობლები. ასეთია “ხორცის საქმეები”, რომელზედაც საუბრობს წმ. პავლე 212. ე.წ. ნორმალური ადამიანის ყველა ამსოფლიური მისწრაფება ბედნიერების და უსაფრთხოების მიღწევას უკავშირდება. მაგრამ, ასეთი მისწრაფება არ არის ნორმალური. ეს არის სიკვდილის და ხრწნის წამბილწველი მოქმედების შედეგი. ეს ძალა იმდენად დიდია, რომ ადამიანს, რა გინდ დიდი სურვილიც არ უნდა ჰქონდეს იცხოვროს თავისი თავდაპირველი განგების შესაბამისად - არ შესწევს ძალა, მასში მყოფი ცოდვის გამო213. კვლავ ისმის კითხვა: “ვის შეუძლია დაგვიხსნას ამ სიკვდილის სხეულისგან?” 214. ღვთაებრივ სიყვარულში ზიარება ნიშნავს ღვთაებრივი სიცოცხლის და ჭეშმარიტების ზიარებას. სიყვარული, სიცოცხლე და ჭეშმარიტება მხოლოდ ღმერთშია. ღვთაებრივი სიყვარულის ნაცვლად საკუთარი მეს სიყვარული ნიშნავს უფალთან ერთობის გაწყვეტას. ამ განშორების შედეგი კი მხოლოდ სიკვდილია, რადგან არანაირ ქმნილებას არ შეუძლია თავისთავად არსებობა215. როგორც პირველი ადამიანის მიერ ცოდვა (ბოროტი) შემოვიდა წუთისოფელში, ხოლო ცოდვის მიერ – სიკვდილი, ისე სიკვდილი გადავიდა ყველა ადამიანში216. მაგრამ არა მხოლოდ ადამიანი, არამედ მთელი ქმნილება დამორჩილდა სიკვდილსა და ხრწნას217(ცხადია უფლის ნებით), რადგან ადამიანი განუყოფელი ნაწილია ქმნილებისა. ადამიანი არ კვდება იმიტომ, რომ ის დამნაშავეა ადამის ცოდვისთვის218. ადამიანი ცოდვილი გახდა ბოროტის ძალისადმი დამორჩილების გამო, რასაც მოჰყვა სიკვდილი და მისი შედეგები 219. წმ. პავლე გასაგებად ამბობს, რომ “სიკვდილის ნესტარი ცოდვაა”220, და რომ “ცოდვა მეფობდა სიკვდილით”221(აქ ძლიერ მნიშვნელოვანია წარსული დროის გამოყენება, რადგან ქრისტეს აღდგომით ბოროტი უკვე დამარცხებულია), და რომ “სიკვდილი იქნება უკანასკნელი მტერი, რომელიც განქარდება”222. თავის ეპისტოლეებში წმ. მოციქული განსაკუთრებით ემოციურად საუბრობს ქრისტეზე და მის გამარჯვებაზე სიკვდილსა და ხრწნაზე. უაღრესად არალოგიკური იქნებოდა, რომ პავლესეულ სიტყვათა ინტერპრეტაციისას შემდეგი ვარაუდები გამოგვეთქვა: 1) სიკვდილი ნორმალურია, ან 2) უკიდურეს შემთხვევაში სიკვდილი ადამის შეცოდების გამო ღმერთის მიერ დადგენილი სასჯელია კაცობრიობისთვის. 3) ბედნიერება ადამიანთა საბოლოო მიზანია.
        წმ. პავლესეული დოქტრინა ადამიანზე, რომელსაც არ შეუძლია აკეთოს კეთილი, თუმც “შინაგანი კაცის” მიერ შეიცნობს მას – შეგვიძლია გავიგოთ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სრული სერიოზულობით და თანმიმდევრულად მივუდგებით სიკვდილის და ხრწნის ძალას, რომელიც ადამიანისთვის შეუძლებელს ხდის თავდაპირველი განგების თანახმად სიცოცხლეს. ის პრობლება, რომელიც ნეტარმა ავგუსტინემ წარმოაჩინა, როგორც მხოლოდ მორალისტული და ეხება თავდაპირველი ცოდვის გარდასვლას ადამის შთამომავლებზე, რაც თითქოს შედეგია ღვთის სასჯელისა - სრულიად უცხოა წმ. პავლეს ღვთისმეტყველებისთვის. ადამიანთა სიკვდილი სრულებით არ ნიშნავს პირადი ბრალეულობის შედეგს. წმ. პავლე არ ფიქრობს მორალისტი ფილოსოფოსის მსგავსად, რომელიც ცდილობს ადამიანის დაცემის მიზეზი იპოვოს კარგი ქცევის ობიქტური წესების დარღვევაში, რაც მოითხოვს ღვთის სასჯელს. წმ. მოციქული გარკვევით საუბრობს ღმერთსა და სატანას შორის არსებულ ბრძოლაზე, სადაც სატანა არ არის ვალდებული ემორჩილებოდეს რაიმე წესებს. სწორედ ამის გამო ამბობს წმ. პავლე, რომ გველმა “აცდუნა ევა”223, და რომ “ადამი არ შემცდარა, არამედ ევა შეცდა და დანაშაული ჩაიდინა” 224. ადამიანი ღმერთმა კი არ დასაჯა, არამედ ბოროტმა (სატანამ) აიყვანა ტყვედ! (სიკვდილის და ხრწნის ძალმომრეობაში). წმ. მოციქულის შეხედულება ამ საკითხთან დაკავშირებით შემდგომში უფრო გარკვეული ხდება. წმ. პავლე ამბობს, რომ ცოდვა წუთისოფელში რჯულამდეც იყო, მაგრამ “თუ არ არის რჯული, ცოდვა არ ითვლება” (რომ. 5:13). იქვე ვკითხულობთ: “...სიკვდილი სუფევდა ადამიდან მოსემდე მათზეც, რომელთაც არ შეუცოდავთ”225. აქ სრულიად ნათელია, რომ წმ. პავლე ადამის ცოდვისთვის არანაირ პერსონალურ ბრალს არ აღიარებს ადამიანებში. ცოდვა აქ თავათ სატანაა, რომელიც ბატონობდა წუთისოფელში რჯულის გამოცხადებამდე. წმ. პავლეს შეხედულებები ბოროტსა და მის ძალაზე კარგად ჩანს ასევე რომაელთა 8:19-21 –ში. წმ. პავლეს სიტყვები, რომ “სიკვდილის ნესტარი ცოდვაა” და რომ “სიკვდილი იქნება უკანასკნელი, რომელიც დამარცხდება” – შეგვიძლია პირდაპირი მნიშვნელობით გავიგოთ 226, 227.         სატანა თავათ არის ცოდვის სათავე და პრინციპი; სიკვდილის და ხრწნის ძალას მთელი კაცობრიობა და ქმნილება ემორჩილება. სიკვდილის და ხრძნის ძალმომრეობის ქვეშ ყოფნა ნიშნავს ბოროტის ტყვეობას და ცოდვილობას, რადგან სხეულში მყოფი ცოდვის გამო შეუძლებელია ღვთის კანონის თანახმად ცხოვრება, რაც გულისხმობს თავგანწირულ სიყვარულს.

        თავდაპირველი ცოდვის ბრალის გადმოსვლა ადამიანებზე და სამაგიერო სასჯელი არ მტკიცდება წმ. პავლეს ეპისტოლეებში, არც მართლმადიდებელ წმ. მამათა ნაშრომებში. ამდენად, არც არის გასაკვირი, რომ ბევრი დასავლეთელი თეოლოგი ძლიერ გაოცებული რჩება, როცა ძველ აღთქმაში ვერ პოულობს იმ დოქტრინის მხარდამჭერ შეხედულებებს, რომელსაც მიაწერენ წმ. პავლეს233. დასავლეთელ მეცნიერთა მიერ მართლმადიდებელ წმ. მამათა ნაწერების შესწავლისას მსგავსი გაუგებრობები იქმნება 234. დასავლეთელი თეოლოგები თვლიან, რომ ნეტარი ავგუსტინე იყო ერთადერთი ადრინდელი ეკლესიის მამებიდან, ვინც თითქოს სწორად გაიგო წმ. პავლეს ღვთისმეტყველება. ეს რა თქმა უნდა მითია, რომლისგანაც უნდა განთავისუფლდნენ კათოლიკე და პროტესტანტი თეოლოგები.         აუცილებელია კარგად გავაცნობიეროთ თავდაპირველი ეკლესიის შეხედულება სიკვდილზე და მოწამეობაზე. ქრისტიანები, რომლებიც ნათლისღებით უკვე მოუკვდნენ ცოდვას და ქრისტეთი შეიმოსნენ - აღარ ეშინიათ ხორციელი სიკვდილის235. ისინი უკვე მოუკვდნენ წუთისოფელს და ცოცხლობენ ქრისტეში. სიკვდილის შიში კი ნიშნავს ბოროტის ტყვეობას. “ვინაიდან, ღმერთმა ჩვენ მოგვცა არა სიმხდალის სული, არამედ ძალის, სიყვარულის და თავშეკავების” (2ტიმ.1:7). წმ. იგნატიუსი რომში ქრისტიანებს ამხნევებს და მოუწოდებს არ შეუშინდნენ მოწამებრივ აღსასრულს: “წუთისოფლის ბატონი სიამოვნებით გამიყოლებდა და წაბილწავდა ჩემს კავშირს უფალთან. დაე არავინ ვინც რომში ხართ, არ დაეხმაროთ მას”236. რწმენის უარჰყოფა სიკვდილის შიშის გამო დიდი შეცოდებაა. ამდენად თავდაპირველი ეკლესია უდიდეს წინააღმდეგობას ხედავდა, როდესაც მორწმუნე ჯერ ქრისტესთან სიკვდილში ნათელსიღებდა, ხოლო შემდეგ წამების და სიკვდილის შიშით უარყოფდა ქრისტეს. მართლმადიდებლურ ეკლესიაში მსგავსი მიდგომა დღესაც არ შეცვლილა237. სიკვდილისადმი ამგვარი მიდგომა სრულიად არ არის “სიგიჟე” ან ფანატიკოსობა, არამედ მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ჩვენ კარგად ვიცით რა არის ბოროტი; ჩვენ ვიცით სატანის ზრახვები238; ვაცნობიერებთ მის ძალმომრეობას კაცობრიობაზე; ვიცით თუ როგორ მარცხდება ბოროტი ქრისტეში ნათლისღებით და მისტაგოგიური ცხოვრებით ქრისტეს სხეულში, ანუ ეკლესიაში.         დიდი შეცდომაა, თუ მოციქულთა სიტყვებში ვეცდებით აღმოვაჩინოთ მოსაზრება, რომ თითქოს სატანა და მისი თანმხლები დემონები ძალაწართმეულნი არიან239. ბოროტების უდიდესი ძალაა სიკვდილი, რომელიც დაიძლევა მხოლოდ ქრისტეს სხეულში - ეკლესიაში, სადაც მორწმუნეები განუწყვეტლივ ებრძვიან სატანას. მორწმუნეთა ერთ ადგილზე შეკრებით და ლოცვით სატანას ძალები ითრგუნება (მათ. 18:20) 240. ამდენად, ყველა ის, ვინც არ უსმენს შინაგან ხმას და მოწოდებას ევქარისტიული ერთობისთვის და მოკლებულია ზიარების მადლს – აშკარად სატანის ხაფანგშია გაბმული. “ის, ვინც უარს ამბობს ეკლესიაში შეკრებაზე – წარმოაჩენს თავის სიამაყეს და მსჯავრს სდებს საკუთარ თავს”241. სამყარო, რომელიც უფლისმიერი სიყვარულის და ეკლესიის საიდუმლოებათა მიღმაა – სიკვდილის ძალმომრეობაში რჩება და ამდენად ბოროტის მონობაშია. სატანა, კი უკვე დამარცხებულია ქრისტეს დაბადებით, ცხოვრებით, სიკვდილით და აღდგომით! ის რჩეულები, რომლებიც ცხოვრობდნენ ქრისტეშობამდე და ქრისტეშობის შემდეგ – დახსნილნი არიან ქრისტეს აღდგომით და შეადგენენ ახალ იერუსალიმს. თუმც, რჩეულთა მიღმა სატანას ძალა კვლავ მოქმედებს 242. სატანა კვლავ “ამ წუთისოფლის ბატონია”243, ამდენად ქრისტიანებმა უნდა იცხოვრონ ისე, თითქოს არ ცხოვრობენ ამ წუთისოფელში, ანუ არ უნდა ემორჩილებოდნენ წუთისოფლის წესებს (კოლ. 2:20-23) 244. ეკლესიაზე ბოროტი ვერ გაიმარჯვებს, რამეთუ თავათ უფალი ქრისტე გვაიმედებს “ამას კლდესა ზედა აღვაშენო ეკლესიაჲ ჩემი, და ბჭენი ჯოჯოხეთისანი ვერ ერეოდიან მას.” (მათ. 16:18).

        ბოლოსიტყვაობა

        ბიბლიის თანამედროვე მკვლევარს არ შეუძლია პრეტენზია ჰქონდეს თავის ობიექტურობაზე, თუ სრულიად არ განთავისუფლდება ფილოსოფიური შეხედულებებისგან. ბიბლიის თანამედროვე კრიტიკულად შემსწავლელი საზოგადობა დიდ შეცდომას უშვებს, როცა თვალს ხუჭავს ძველ და ახალ აღთქმებში მოცემულ სწავლებაზე კაცობრიობის და ასევე მთელი ქმნილების ცოდვადაცემულ მდგომარეობაზე; განსაკუთრებით კი ღმერთისა და სატანის ბუნებაზე. პროტესტანტული თეოლოგია არ იზიარებს უმნიშვნელოვანეს სახარებისეულ სწავლებებს. ბიბლიის კრიტიკულად შესწავლის ფსევდო-მეცნიერული მეთოდი სერიოზულად ვერ აღიქვამს სწავლებებს სატანაზე, სიკვდილსა და ხრწნაზე. აქედან გამომდინარე, ისეთი ძირეული საკითხი, როგორიც არის ქრისტეს რეალური აღდგომა – არ არის აღქმული მნიშვნელოვნად (მაგ. ემილ ბრუნერი, “მედიატორი”). პროტესტანტიზმში მთავარია იმის აღიარება, რომ ქრისტე ერთადერთი მხსნელია კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც, შესაძლოა არც აღმდგარა მკვდრეთით (!). რას იხსნის ქრისტე, ან როგორ იხსნის – პროტესტანტიზმში მეორეხარისხოვან საკითხად რჩება (!).         ახალი აღთქმიდან კი ჩვენ ძალიან ნათლად ვგებულობთ, რომ ქრისტეს აღდგომა ნიშნავს სიკვდილის, ხრწნის და ეშმაკის ძალის განადგურებას. ქრისტე პირველი აღდგა245. თუ არ მომხდარა აღდგომა – არ არის ხსნაც246. თუ სიკვდილი და ხრწნა ღვთისგან განშორების შედეგია და აქედან გამომდინარე ბოროტის მიერ დატყვევება, მაშინ ერთადერთი ხსნა არის ჭეშმარიტი აღდგომა, რომელიც ანადგურებს ეშმაკის ძალას. დიდი უპასიხისმგებლობის და ზერელე აზროვნების შედეგია ქრისტეს სხეულებრივი აღდგომის მეორეხარისხოვან საკითხად დასახელება!         ბიბლიური და პატრისტიკული ცნობიერების ცენტრია ქრისტოლოგია. სატანა ბატონობს სიკვდილით – მატერიალურად და ფიზიკურად. ამდენად, სატანას დამარცხებაც უნდა იყოს მატერიალური და ფიზიკური! ღმერთთან თავდაპირველი კავშირის აღდგენა მოხდება ქმნილებასთან ერთად, რომლისგანაც ადამიანი განუყოფელია (”მთელი ქმნილება ერთად კვნესის და იტანჯება აქამდე. და არა მარტო ის, არამედ ჩვენც...” რომ.8:22-23). სატანას და მისი ძალის ბიბლიური დოქტრინის კარგად გაცნობიერების გარეშე შეუძლებელია გავიგოთ ქრისტეს სხეულში სიცოცხლის მნიშვნელობა. ორივე, კათოლიკური და პროტესტანტული თეოლოგია უდაოდ ერეტიკულია (მწვალებლურია), რადგან ვერც ერთი ვერ აცნობიერებს იმ ჭეშმარიტებას, რომ ერთადერთი ხსნა ეს არის ღმერთთან შეერთება ქრისტეს სხეულში, რომელსაც “ვერ დაძლევს ჯოჯოხეთის ბჭენი”; რა დროსაც სატანა დამარცხებული იქნება ონთოლოგიურად და რეალურად!         მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველების მიზანია ასევე, გამოაფხიზლოს დასავლეთის ქრისტიანობა. ამისთვის ჩვენ, მართლმადიდებლებმა თავათვე კარგად უნდა გავაცნობიეროთ საკუთარი ტრადიციები და წინაღვუდგეთ დასავლური თეოლოგიის ინფილტრაციას. ეს კი შესაძლებელი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გავაცნობიერებთ ბიბლიურ სწავლებებს სატანაზე და ადამიანის განგებაზე; როდესაც ეკლესიის საიდუმლოებები კვლავ იქნება წყარო და ძალა ჩვენი მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველებისთვის. სიცოცხლის და სიყვარულის მტერი შეიძლება დავამარცხოთ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქრისტინები წმ. პავლესთან ერთად დარწმუნებით ვიტყვით: “ჩვენთვის უცნობი არ არის მისი ზრახვები”! 247 ნებისმიერი ღვთისმეტყველება, რომელსაც არ ძალუძს ზუსტად და ნათლად განსაზღვროს სატანას მეთოდები და სიცრუენი – პირწმინდად მწვალებლურია, რადგან ამგვარი ღვთისმეტყველება უკვე შემცდარია ბოროტის მიერ. სწორედ ამიტომ ამბობენ ეკლესიის მამები, რომ მწვალებლობა – ეშმაკის საქმეა.

დიდება უფალს, რომელმაც განგვათავისუფლა ცოდვისა და სიკვდილისაგან, ამინ!

ქრისტე აღსდგა! ჭეშმარიტად აღსდგა!
Христос Воскрес! Воистину воскрес!
Χριστός ἀνέστη! Ἀληθῶς ἀνέστη!




[ 1 ] II კორ. 2:11
[ 2 ] წმ. ათანასე, De Incarnatione Verbi Dei, 4
[ 3 ] I ტიმ. 4:4
[ 4 ] რომ. 5:12
[ 5 ] რომ. 8:20
[ 6 ] რომ. 8:21-23
[ 7 ] I კორ. 15:26
[ 8 ] II კორ. 4:3
[ 9 ] რომ. 1:20
[ 10 ] რომ. 8:20
[ 11 ] რომ. 7:15-25
[ 12 ] რომ 11:5
[ 13 ] II კორ. 4:3
[ 14 ] I კორ. 15:56
[ 15 ] რომ. 3:9-12; 5:19
[ 16 ] რომ. 5:13
[ 17 ] II კორ. 4:3; 11:14; ეფეს. 6:11-17; II თეს. 2:8
[ 18 ] რომ. 8:24
[ 19 ] კოლ. 2:8
[ 20 ] მაგ. წმ. კირილე ალექსანდრიელი, Migne, P.G.t. 74, c. 788-789
[ 21 ] II ტიმ. 2:26
[ 22 ] II კორ. 2:11
[ 23 ] I ტიმ. 2:14; 4:14; II ტიმ. 2:26; II კორ. 11:14; 4:3; 2:11; 11:3
[ 24 ] ეფეს. 6:11-17
[ 25 ] I კორ. 7:5; II კორ. 2:11; 11:3; ეფეს. 4:27; I თეს. 3:5; I ტიმ. 3:6; 3:7; 4:1; 5:14
[ 26 ] II კორ. 11:14; 4:3; ეფეს. 2:2; 6:11-17; I თეს.. 2:18; 3:5; II თეს. 2:9; I ტიმ. 2:14; 3:7; II ტიმ. 2:25-26
[ 27 ] II კორ. 11:14
[ 28 ] II თეს. 2:9
[ 29 ] ეფეს 6:12; კოლ. 2:15
[ 30 ] II კორ. 4:4
[ 31 ] II კორ. 11:3; I ტიმ. 2:14
[ 32 ] იქვე.
[ 33 ] რომ. 8:19-22
[ 34 ] I კორ. 15:56
[ 35 ] რომ. 5:21
[ 36 ] რომ. 8:20
[ 37 ] რომ. 8:21
[ 38 ] I კორ. 15:24-26
[ 39 ] I კორ. 15:54
[ 40 ] კოლ. 2:13-15; I კოლ. 15:24-27; 15:54-57
[ 41 ] II კორ. 4:3; გალ. 1:4; ეფეს. 6:12
[ 42 ] I კორ. 15:1 +
[ 43 ] რომ. 12:2; I კორ. 2:12; 11:32; II კორ. 4:3; კოლ. 2:20; II თეს. 2:9; II ტიმ. 4:10; კოლ. 2:8; I კორ. 5:10
[ 44 ] რომ. 1:17; 3:21-26
[ 45 ] რომ. 10:2-4; ფილიპ. 3:8
[ 46 ] რომ. 3:20; 5:15 ფფ; 9:32
[ 47 ] რომ. 9:30-10:10; I კორ. 13:1-14:1; I ტიმ. 5:8
[ 48 ] I ტიმ. 1:9-10
[ 49 ] I ტიმ. 1:18
[ 50 ] რომ. 7:14
[ 51 ] გალ. 3:24
[ 52 ] გალ. 5:6-13
[ 53 ] რომ. 8:29; 15:1-3; 15:7; I კორ. 2:16; 10:33; 13:1 ფფ; 15:49; II კორ. 3:13; გალ. 4:19; ეფეს. 4:13; 5:1; 5:25; ფილ. 2:5; კოლ. 3:10; I თეს. 1:6
[ 54 ] I კორ. 13:2
[ 55 ] I კორ. 13:3
[ 56 ] გალ. 3:21
[ 57 ] იქვე
[ 58 ] გალ. 3:18
[ 59 ] I ტიმ. 6:16
[ 60 ] რომ. 9:16
[ 61 ] რომ. 3:26; ეფეს. 2:4-6; I ტიმ. 6:15
[ 62 ] I ტიმ 2:14
[ 63 ] რომ. 5:12
[ 64 ] I კორ. 15:26
[ 65 ] წმ. გრიგოლ პალამასი, Kephalia Physica, 52, Migne, P.G.T. 150-A
[ 66 ] F. Prat, La Theologie de saint Paul, Paris 1924, t.c. pp. 67-68
[ 67 ] რომ. 8:20; I კოლ. 10:10; II კორ. 2:11; 4:3; 11:3; 11:14; ეფეს. 2:1-3; 6:11-17; I თეს. 2:18; 3:5; II თეს. 2:9; I ტიმ. 2:14; 5:14; II ტიმ. 2:26
[ 68 ] კოლ. 2:15; I კორ. 15:24-26; 15:53-57; რომ. 8:21
[ 69 ] კოლ. 2:14-15
[ 70 ] II კორ. 5:19
[ 71 ] რომ. 3:20-27
[ 72 ] რომ. 10:3; ფილ. 3:8
[ 73 ] რომ. 1:18 ფფ
[ 74 ] რომ. 1:20
[ 75 ] რომ. 1:24
[ 76 ] რომ. 1:28
[ 77 ] მაგ. რომ. 9:14-18; 11:8
[ 78 ] რომ. 9:6
[ 79 ] რომ. 2:13
[ 80 ] რომ. 2:12
[ 81 ] რომ. 2:14-15
[ 82 ] რომ. 2:16
[ 83 ] რომ. 1:19
[ 84 ] რომ. 1:21; I კორ. 4:5; 14-25; ეფეს. 1:17
[ 85 ] II კორ. 1:22; გალ. 4:6
[ 86 ] ეფეს. 3;17
[ 87 ] რომ. 8:10; 8:13; II კორ. 4:10-11; 6:4-10; კოლ. 2:11-12; 2:20; 3:3; II თეს. 1:4-5
[ 88 ] II ტიმ. 1:8; 2:3-6; 4:5
[ 89 ] II ტიმ. 3:12
[ 90 ] I ტიმ 6:7-9
[ 91 ] I კორ. 13:3
[ 92 ] I კორ. 3:9
[ 93 ] გალ. 5:18
[ 94 ] I კორ. 13:4
[ 95 ] ფილ. 2:5-8
[ 96 ] რომ. 3:21-28
[ 97 ] კოლ. 2:15
[ 98 ] რომ. 8:24; 66
[ 99 ] ტიმ. 5:1
[ 100 ] რომ. 8:29
[ 101 ] რომ. 15:1-3
[ 102 ] II კორ. 5:15
[ 103 ] ეფეს. 4:13
[ 104 ] რომ. 2:20
[ 105 ] I კორ. 2:16; ფილ. 2:5-8
[ 106 ] კოლ. 1:28
[ 107 ] ეფეს. 5:25
[ 108 ] ფილ. 2:20
[ 109 ] ეფეს. 5:1
[ 110 ] რომ. 8:29; I კორ. 10:33; 15:49; II კორ. 3:13; გალ. 4:19; ეფეს. 4:13; 5:25; ფილ. 2:5-8; კოლ. 1:28; 3:10; 4:12; I თეს. 1:6 [ 111 ] I კორ. 13:2-3
[ 112 ] კოლ. 3:14
[ 113 ] ფილ. 2:20
[ 114 ] რომ. 14:7; 15:1-3; I კორ. 10:24; 10:29-11:1; 12:25-26; 13:1 ფფ; II კორ. 5:14-15; გალ. 5:13; 6:1 ეფეს. 4:2; ფილ. 2:4; I თეს. 5:11 [ 115 ] ფილ 3:21
[ 116 ] რომ. 8:11
[ 117 ] I კორ. 15:26
[ 118 ] რომ. 5:12
[ 119 ] რომ. 8:20-21
[ 120 ] I კორ. 15:42-49
[ 121 ] წმ. ათანასე, De Incarnatione Verbi Dei, 4-5
[ 122 ] რომ. 7:12
[ 123 ] ვ. 14
[ 124 ] რომ. 7:22
[ 125 ] რომ. 7:18
[ 126 ] რომ. 7:14
[ 127 ] რომ. 7:20
[ 128 ] რომ. 7:24
[ 129 ] რომ. 8:2
[ 130 ] რომ. 7:13
[ 131 ] I კორ. 7:4-5
[ 132 ] რომ. 15:27
[ 133 ] II კორ. 3:3
[ 134 ] II კორ. 5:16
[ 135 ] I ტიმ. 3:16
[ 136 ] I კორ. 9:11
[ 137 ] გალ. 3:3
[ 138 ] გალ. 5:16-18
[ 139 ] გალ. 5:19-21
[ 140 ] გალ. 3:1
[ 141 ] რომ კორ 7:17-18
[ 142 ] I კორ. 9:11; კორ. 15:27; II კორ. 3:3; 4:11; 5:16
[ 143 ] I ტიმ. 3:16
[ 144 ] რომ. 7:17-18; ეფეს. 2:15
[ 145 ] Tresmontant, Essai sur la pensee Hebraique, Paris 1953, pp. 95-96
[ 146 ] დაბ. 6:13,17; 7:15,21; ჴს. 135:25
[ 147 ] დაბ. 6:12; Iს. 40:6; ჟერ. 25:31; 12:12; ძაცხ. 2:17
[ 148 ] ჟოს. 10:28,30,32,35,37; დაბ. 1:21,24; 2:7, 19; 9:10,12,15; Lევ. 11:10
[ 149 ] მათე. 24:22; მარკოზი. 13:10; ლუკა. 3:6; რომ. 3:20; I კორ. 1:23; გალ. 11:16
[ 150 ] საქმ 2:43; 3:23; რომ. 2:9; 13:1; გამოცხ. 16:3
[ 151 ] რომ. 7:14
[ 152 ] I კორ. 2:14
[ 153 ] I კორ. 15:50
[ 154 ] იქვე
[ 155 ] I კორ. 15:42-49
[ 156 ] I კორ. 15:44
[ 157 ] I კორ. 15:46-47
[ 158 ] I კორ. 15:45
[ 159 ] I კორ. 15:47
[ 160 ] I კორ. 14:14-15
[ 161 ] მათე. 13:15; 15:19; მარკ. 2:6; 2:8; 3:5; 6:52; 8:17; ლუკ. 2:35; 24:15; 24:38; საქმ 8:22; 28:27; იოან. 12:40
[ 162 ] ლუკა. 24:45
[ 163 ] რომ. 1:21; 1:24; 2:5; 8:27; 10:1,6,8,10; 16:18; I კორ. 4:5; 7:37; 14:25; II კორ. 3:15; 4:6; 9:7; ეფეს. 4:18; 6:22; ფილ 4:7; კოლ. 2:2; 3:16; 4:8; I თეს. 2:4; II თეს. 2:16; 3:5; I ტიმ. 1:5; II ტიმ 2:22
[ 164 ] I კორ. 14:14-19; 2:16; რომ. 7:23; 12:2; ეფეს. 4:23; ტიტ. 1:15
[ 165 ] II კორ. 1:22; ღალ. 4:6
[ 166 ] ეფეს. 3:16
[ 167 ] ეფეს. 3:17
[ 168 ] რომ. 7:22-23
[ 169 ] ეფეს. 3:16-17
[ 170 ] ეფეს. 4:17-18
[ 171 ] რომ. 1:21
[ 172 ] ეფეს. 4:18
[ 173 ] ეფეს. 1:18-19
[ 174 ] I კორ. 14:25
[ 175 ] I კორ. 4:5
[ 176 ] Tresmontant, op. cit., p. 110
[ 177 ] იქვე
[ 178 ] ეკკლეს. 12:7
[ 179 ] I ტიმ. 6:16
[ 180 ] რომ. 8:6
[ 181 ] რომ. 8:13
[ 182 ] იქვე
[ 183 ] რომ. 8:9
[ 184 ] რომ. 7:24
[ 185 ] რომ. 8:2
[ 186 ] რომ. 7:6
[ 187 ] რომ. 8:9
[ 188 ] რომ. 8:16
[ 189 ] II კორ. 7:1
[ 190 ] რომ. 11:21; I კორ. 5:1-13; II თეს. 3:6; 3:14; II ტიმ. 3:5
[ 191 ] II კორ. 1:22; გალ. 4:6; ეფეს. 3:16-17
[ 192 ] რომ. 8:9
[ 193 ] გალ. 5:19
[ 194 ] რომ. 8:7-8
[ 195 ] რომ. 7:13-25
[ 196 ] რომ. 6:1-14
[ 197 ] გალ. 5:22-24
[ 198 ] რომ. 8:6
[ 199 ] I კორ. 15:56
[ 200 ] რომ. 5:21
[ 201 ] I კორ. 15:26
[ 202 ] რომ. 8:8
[ 203 ] რომ. 8:7
[ 204 ] რომ. 7:24
[ 205 ] რომ. 8:1-11
[ 206 ] რომ. 6:1-14
[ 207 ] მათ. 5:29; 10:28; 14:12; 26:12; 27:52, 58,59; მარკ. 14:18; 15:43; 15:45; ლუკ 12:4; 23:52; 24:3,23; ჟნ. 2:21; 19:31,38,40; 20:12; საქმ 9:40; I პეტ. 2:24; იუდ 9
[ 208 ] Westcott, Commentary on the Epistle to Hebrews
[ 209 ] St. Paul's usage of the word, soma, is not always consistent; yet it is never used in any dualistic context, to distinguish between body and soul. On the contrary, Paul frequently uses soma as synonymous with sarx (I kor. 6:16; 7:34; 13:3; 15:35-58; II kor. 4:10-11; Eph. 1:20-22; 2:15; 5:28 ff; Col. 1:22-24). If his anthropology were dualistic, it would not have been logical to use the term, soma, to designate the church and kephale tou somatos (head of the body) to designate Christ. It would have been much more normal to call the Church the body and Christ the soul in the body.
[ 210 ] რომ. 7:13-25
[ 211 ] ებრ. 2:14-15
[ 212 ] გალ. 5:19-21
[ 213 ] რომ. 7
[ 214 ] რომ. 7:24
[ 215 ] ათანასე, ოპ. ცით, 4-5
[ 216 ] რომ. 5:12
[ 217 ] რომ. 8:20-22
[ 218 ] წმ. იოანე ოქროპირი, Migne, P.G.t. 60, კოლ. 391-692; თეოფილაქტე, Migne, P.G.t. 124, c. 404-405
[ 219 ] წმ. კირილე ალესანდრიელი, Migne, P.G.t. 74, c. 781-785, and especially c. 788-789; Theodoretos of Cyrus, Migne, P.G.t. 66, c. 800
[ 220 ] I კორ. 15:56
[ 221 ] რომ. 5:21
[ 222 ] I კორ. 15:26
[ 223 ] II კორ. 11:3
[ 224 ] I ტიმ. 2:14
[ 225 ] რომ. 5:13-14
[ 226 ] I კორ. 15:26
[ 227 ] I კორ. 15:56
[ 228 ] რომ. 5:12
[ 229 ] Amphilochia, heroteseis, 84, Migne, P.G.t. 101, c. 553-556
[ 230 ] Ecumenius, extracts from Photius, Migne, P.G.t. 118, c. 418
[ 231 ] რომ. 9:33; 10:19; 15:12; II კორ. 5:4; რომ. 6;21
[ 232 ] ფილ. 4:10
[ 233 ] მაგ., Lagrange, Epitre aux Romains, p. 117-118; Sanday and Headlam, Romans, p. 136-137
[ 234 ] A Gaudel, Peche Originel, Dictionaire de Theologie Catholique, t.xii, premiere partie
[ 235 ] კოლ. 3:3
[ 236 ] რომ. 7
[ 237 ] Canon 10, First Ecum. Council; Apostolic Canon 62; Canon 1, Council of Angyra, 313-314; Canon 1, Peter of Alexandria
[ 238 ] II კორ. 2:11
[ 239 ] Christ et le temps, p. 142
[ 240 ] St. Ignatius, Epistle to the Ephesians, ch. 13
[ 241 ] იქვე., ch. 5
[ 242 ] ეფეს. 2:12; 6:11-12; II თეს. 2:8-12
[ 243 ] II კორ. 4:4
[ 244 ] კოლ. 2:20-23
[ 245 ] I კორ. 15:23
[ 246 ] I კორ. 15:12-19
[ 247 ] II კორ. 2:11